Centrum Dobrej Terapii
Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Depresja i ból – wzajemne powiązania

Depresja bywa nazywana „bólem duszy” albo stanem „bólu psychicznego”. Wynika to z szeregu jej objawów składających się na stan uogólnionego cierpienia, takich jak: smutek, niemożność odczuwania radości i przyjemności, poczucie winy i braku nadziei, poczucie małej wartości, lęk przed kontaktami społecznymi. Czasem, w głębokich stanach depresyjnych, pojawia się ponadto niemożność odczuwania jakichkolwiek uczuć – zarówno pozytywnych jak i negatywnych, zwana znieczuleniem bolesnym (anesthesia dolorosa). Jednak depresja łączy się z tematyką bólu nie tylko metaforycznie. Należy pamiętać, że w przebiegu epizodu depresyjnego dochodzi do wzmożenia „fizycznych” doznań bólowych oraz obniża się próg tolerancji bólu. Co więcej, nasilenie depresji pozostaje w korelacji z nasileniem, częstością oraz rozległością bólu wynikającego z chorób somatycznych, stanów zapalnych lub pourazowych. Z tego powodu pacjenci chorujący na depresję doświadczają silniejszego oraz dłużej trwającego bólu po zabiegach operacyjnych, w porównaniu do osób, u których depresji nie stwierdza się.

Kolejnym zagadnieniem dotyczącym związków depresji i bólu, jest ból będący po prostu jednym z objawów depresji. W trakcie epizodu depresyjnego mogą pojawiać się np.: napięciowe bóle głowy, ból w okolicy zamostkowej, połączony z dyskomfortem i lękiem w klatce piersiowej (tzw. pavor precordialis), bóle brzucha i bolesne zaparcia, bóle mięśni i stawów, pieczenie błon śluzowych, bolesność narządów płciowych przy stosunku, bóle pleców i wiele innych. Czasem nasilenie dolegliwości bólowych w przebiegu depresji jest tak duże, że mówimy o tzw. maskach bólowych depresji, czyli o sytuacji kiedy ból przesłania wszystkie inne objawy epizodu depresyjnego, odciągając od nich uwagę zarówno lekarza, jak i pacjenta – co może stać się przyczyną pomyłek diagnostycznych, a co za tym idzie nieskuteczności leczenia. Takimi maskami mogą być m.in. „nerwobóle”, bóle głowy, stany spastyczne dróg żółciowych i przewodu pokarmowego oraz bóle w klatce piersiowej.

W końcu ból może należeć do tzw. objawów rezydualnych depresji, czyli utrzymywać się jako uporczywa dolegliwość po ustąpieniu większości innych przejawów epizodu depresyjnego. Istnieje rzecz jasna również zależność odwrotna pomiędzy depresją a bólem – a mianowicie chroniczne dolegliwości bólowe mogą prowadzić do rozwinięcia się depresji. Dzieje się tak nie tylko na skutek stresu wywołanego przez ból oraz reakcji emocjonalnej na ból oraz związaną z nim często poważną chorobę somatyczną. Ból o charakterze chronicznym w sposób negatywny wpływa na elementy tzw. układu kary i nagrody, na który składa się szereg struktur układu nerwowego (ciała migdałowate, hipokamp, kora przedczołowa, pola brzuszne nakrywki, jądro półleżące itp.) , odpowiedzialnych m.in. za regulację nastroju. Z tego powodu depresja bardzo często towarzyszy: fibromialgii, bólom neuropatycznym, migrenie, napięciowym bólom głowy, chorobom zwyrodnieniowym i przewlekłym chorobom zapalnym stawów i kręgosłupa, przewlekłemu bólowi w miednicy.

Niestety współwystępowanie depresji i bólu wpływa niekorzystnie na możliwość rozpoznania oraz efekty leczenia każdego z tych stanów oraz wymaga zastosowania specjalistycznego podejścia terapeutycznego. Z tego względu pacjenci cierpiący na dolegliwości bólowe o znacznym i/lub chronicznym charakterze powinni być badani pod kątem występowania objawów depresyjnych – i odwrotnie – u pacjentów depresyjnych powinno się zwracać szczególną uwagę na ewentualną obecność objawów bólowych.

dr hab. n. med. Marcin Siwek

Doktor habilitowany nauk medycznych, specjalista psychiatra. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Kierownik  Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Co to jest somatyzacja?
2 grudnia 2013

Definicja pojęcia somatyzacji Termin somatyzacja wywodzi się z języka greckiego (somatikos – cielesny, związany z ciałem). Oznacza tendencję do doświadczania i... »

Geriatryczna skala oceny depresji
28 czerwca 2012

Geriatryczna skala oceny depresji (Geriatric Depression Scale – GDS) to jedna z częściej stosowanych skal do przesiewowej samooceny depresji w wieku... »

Skala depresji Becka
6 czerwca 2012

Skala depresji Becka składa się z 21 pytań wielokrotnego wyboru i jest jednym z najpowszechniej stosowanych narzędzi oceny nasilenia objawów depresyjnych... »