Co to jest neurotyzm? Czym charakteryzuje się osoba neurotyczna?

Neurotyzm to jedna z popularnie opisywanych w psychologii cech osobowości. Charakteryzuje się względnie trwałą tendencją do doświadczania „negatywnych” stanów emocjonalnych (określenie „negatywne” występuje w cudzysłowie, gdyż choć w języku potocznym przyjęło się mówienie o niektórych uczuciach jako negatywnych, to jednak każdy człowiek ich doświadcza i każde z tych uczuć ma swoją ważną i potrzebną funkcję, stąd określanie ich negatywnymi wydaje się spełniać niepotrzebnie oceniającą funkcję).

Osoby neurotyczne cechują się większą skłonnością do doświadczania takich uczuć jak lęk, gniew, zazdrość, smutek czy poczucie winy. Dotkliwiej reagują na codzienny stres i słabiej sobie z nim radzą. Są często skrępowane i nieśmiałe. Neurotyzm jest również czynnikiem ryzyka występowania zaburzeń typu fobii, zaburzeń nastroju, lęku panicznego oraz innych zaburzeń lękowych, określanych dawniej nerwicami. Sam neurotyzm nie jest natomiast zaburzeniem ani chorobą, a jedynie jednym z elementów (cechą) charakteryzujących ludzką osobowość.

Przeciwieństwem neurotyzmu jest stabilność emocjonalna, charakteryzująca się łagodniejszą reakcją na stres, spokojem i mniejszą skłonnością do bycia spiętym czy pobudzonym. Z drugiej strony, choć osoby stabilne emocjonalnie doświadczają mniej trudnych uczuć, to nie koniecznie muszą przeżywać więcej uczuć „pozytywnych”. Wysoki wskaźnik doświadczania uczuć przyjemnych wiąże się raczej z inną, niezależną cechą osobowości jaką jest ekstrawersja. I tak, na przykład neurotyczni ekstrawertycy przeżywają wiele zarówno miłych jak i nieprzyjemnych uczuć, trochę jak w emocjonalnej „kolejce górskiej”. Natomiast osoby o niskim poziomie neurotyzmu i wysokiej ekstrawersji są zwykle bardziej radosne i zadowolone z życia.

 

Przyczyny

Przyczyny neurotyzmu są wielorakie i mają charakter bio-psycho-spoleczny. Przykładowo, neurotyzm wiąże się z fizjologicznymi różnicami w budowie i funkcjonowaniu systemu nerwowego jak np. podwyższoną reaktywnością układu limbicznego oraz współczulnego. Niektórzy badacze porównują neurotyzm do tzw. hałasu mentalnego – osoby neurotyczne ich zdaniem myślą w sposób mniej uporządkowany, przez ich umysł płynie bardziej „wzburzona rzeka” niż „spokojny strumień”. Zachowań neurotycznych możemy się też w pewnym stopniu „uczyć” obserwując ważne dla nas osoby zachowujące się w taki sposób. Kobiety mają nieznacznie większą skłonność ku neurotyzmowi niż mężczyźni.

 

Terapia czy radzenie sobie?

Ponieważ, jak wspomniano wcześniej, neurotyzm nie jest chorobą ani zaburzeniem, właściwej byłoby mówić o radzeniu sobie z trudnościami wiążącymi się z tą cechą, niż o swoistym leczeniu czy terapii. Pomocna może okazać się konsultacja u psychologa, który pomoże określić nasilenie neurotyczności i pomóc w rozwijaniu skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem. Jeśli nasilony neurotyzm wiąże się z wystąpieniem zaburzeń lękowych lub zaburzeń nastroju jak np. depresja, pomocna może się okazać wizyta u psychiatry lub psychoterapeuty. Osoby, dla których omawiana cecha jest uciążliwa i utrudnia satysfakcjonujące funkcjonowanie, mogą pomyśleć o rozwoju poprzez psychoterapię, w ramach której będą miały szansę przepracować konflikty leżące u podłoża ich trudności osobowościowych.

 

Opracował: mgr Grzegorz Mączka na podstawie: G. Matthews, Ian J. Deary 1998. Personality traits. Cambridge, UK: Cambridge University Press