Tiki nerwowe u dzieci
Nagłe gwałtowne ruchy, które trudno jest zatrzymać siłą woli to tiki. U młodszych dzieci wiążą się z niedojrzałością układu nerwowego i silną kumulacją napięć. Tiki u dzieci mogą być również efektem przewlekłych stanów zapalnych czy przeciążenia układu immunologicznego. Ich kulminacja to zwykle 10-11 rok życia. Zaburzenie to dwukrotnie częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek. Zazwyczaj ustępują samoistnie na przestrzeni roku i nie wymagają leczenia farmakologicznego.
Jak rozpoznać tiki nerwowe?
Tiki nerwowe są mimowolnymi ruchami, skurczami czy drganiami mogącymi obejmować całe ciało. Niektóre z nich takie jak szybkie mruganie czy zaciskanie powiek, unoszenie brwi, marszczenie czoła czy nosa, szczerzenie zębów są niezauważalne. Niektórych nie sposób nie zauważyć, a mogą być nimi: gwałtowne ruchy głową (odrzucanie jej na boki bądź do tyłu), szarpnięcia nogami czy rękami. Zdarzyć się też może, że dziecko wydaje niekontrolowane dźwięki, przykładowo chrząka lub odkasłuje i wtedy mówimy o tak zwanych tikach głosowych.
Bardziej narażone na występowanie tików są dzieci o dużej wrażliwości oraz cechach introwertywnych, które mają tendencję do zatrzymywania emocji w sobie. Dzieci przedszkolne czy wczesnoszkolne, które nie odreagowują swojej niechęci, lęków czy złości poprzez krzyk, płacz, tupanie czy bicie, mogą tłumić swoje emocje. Nagromadzenie niepokojów, złości znajduje ujście/wyładowanie w tikach.
Tiki nerwowe u dorosłych
Tiki u dorosłych to niezależne od woli, szybkie skurcze mięśni (najczęściej w obrębie twarzy, szyi, rąk) albo dźwięki, które są wywoływane zmęczeniem, przewlekłym stresem, niedoborem magnezu czy też schorzeniami neurologicznymi. Leczenie/wyciszenie objawów obejmuje terapię behawioralną, techniki relaksacyjne, a nawet farmakoterapię, np. neuroleptykami. Także suplementacja L-teaniny i witaminy B6 okazała się skuteczna w redukcji tików i współwystępujących zaburzeń, co zostało potwierdzone wynikami badań neuropsychologicznych.
Tiki nerwowe i ich przykłady
Rodzaje tików nerwowych: ruchowe, wokalne, czuciowe, przejściowe, przewlekłe. Dzielimy je z uwagi na różny rodzaj objawów i sytuacje, w których mogą się uaktywniać.
Tiki ruchowe to spontaniczne, bezcelowe, nagłe, szybkie, krótkotrwałe, skoordynowane i nierytmiczne skurcze czynnościowo związanych ze sobą mięśni jednej lub więcej partii ciała. Pojawiają się niespodziewanie/znienacka lub poprzedzone są nietypowym, uciążliwym odczuciem dyskomfortu lub napięcia. Charakterystycznym jest to, że są:
- stereotypowe,
- powtarzają się seriami,
- występują często,
- zmienia się lokalizacja i nasilenie objawów.
Zazwyczaj nasilają się w momentach pobudzenia emocjonalnego, ale możliwe są do powstrzymania.
Tiki nerwowe ruchowe dzielimy na proste i złożone.
Tiki proste dotyczą jednej partii mięśni i są nimi:
– marszczenie czoła,
– mruganie oczami,
– mruganie powiek,
– otwieranie ust,
– unoszenie brwi,
– potrząsanie głową,
– wzruszanie ramionami.
– pociąganie nosem
Z kolei tiki złożone są to układy sekwencyjnych ruchów, przykładowo:
– dotykanie nosa,
– dotykanie innych ludzi,
– zagryzanie warg,
– kopanie czy podskakiwanie.
Tiki wokalne zwane respiracyjnymi, to mimowolne wydawanie słów lub dźwięków. Niejednokrotnie przypominają zwyczajnie wydawane odgłosy i są odbierane przez pacjentów jako zamierzone wokalizacje. Charakterystycznym dla nich jest krótki czas trwania, nagłe, spontaniczne i powtarzalne występowanie oraz zmienność natężenia. Także dzielimy je na proste i złożone.
Proste to:
– chrząkanie,
– szczekanie,
– czkawka,
– mruczenie,
– pogwizdywanie.
Złożone to:
– sylaby, słowa, fragmenty zdań,
– echolalie czyli powtarzanie usłyszanych sylab, zgłosek czy słów.
Tiki czuciowe to krótkotrwałe, powtarzające się doznania na skórze lub w jej pobliżu, wyraźnie ulokowane w konkretnej części ciała i określane są jako „specyficzne” i mają typowe, powtarzające się umiejscowienie. Objawy to:
– uczucie mrowienia skóry,
– swędzenie, łaskotanie,
– uczucie gorąca.
Tiki przejściowe, inaczej przemijające występują najczęściej u 4-24 procent dzieci w wieku szkolnym. To pojedyncze lub złożone tiki ruchowe, głosowe, które występują kilkukrotnie w ciągu dnia, przez większość dni, przez co najmniej 4 tygodnie. Tiki przejściowe powinny trwać 12 miesięcy lub krócej. Aby zdiagnozować je w wywiadzie, specjalista nie może doszukać się objawów zespołu de la Tourette’a oraz zaburzenie nie może być wynikiem stanu somatycznego ani skutków ubocznych zażywania leków, a ich początek musi wystąpić przed 18 rokiem życia.
Tiki przewlekłe charakteryzują się bardziej znaczącym nasileniem objawów w porównaniu do przejściowych. Są bardziej stereotypowe, utrwalone i przeważnie są to tiki ruchowe. Częstość ich występowania to 0,1-0,3 procent. Tiki przewlekłe pojawiają się także u osób dorosłych. Aby je zdiagnozować, muszą występować wielokrotnie w ciągu dnia, przez większość dni, przez co najmniej rok, a w ciągu tego okresu nie może być remisji trwającej dłużej niż 2 miesiące. Ponadto, jak wyżej, specjalista nie może doszukać się objawów zespołu Touretta oraz zaburzenie nie może być wynikiem stanu somatycznego ani skutków ubocznych podawania leków, a ich początek musi mieć miejsce przed 18 rokiem życia.
Diagnozę zaburzeń tikowych stawia najczęściej psycholog, neurolog, psychiatra, internista lub pediatra na podstawie wywiadu oraz obserwacji pacjenta.
Zespół Tourette’a inaczej nazywany zespołem de la Tourette’a charakteryzujący się występowaniem zarówno tików ruchowych jak i głosowych, a jego początek przypada na 2-15 rok życia lub w wieku młodzieńczym i trwa do okresu dorosłości. Przykłady tików nerwowych w zespole Tourette’a to:
– odkasływanie,
– pochrząkiwanie,
– wypowiadanie obscenicznych słów.
W zespole Tourette’a objawy występują:
– wiele razy w ciągu dnia,
– niemal każdego dnia,
– dłużej niż 12 miesięcy,
– bez remisji trwającej dłużej niż 2 miesiące,
– początek tików ma miejsce przed 18 rokiem życia.
Do najczęstszych chorób współwystępujących z tikami nerwowymi zaliczamy:
- zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD),
- zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD),
- dysleksja,
- dysgrafia,
- dysortografia.
Leczenie tików odbywa się głównie przez interwencje psychologiczne, gdzie wykorzystywane są takie techniki jak psychoedukacja, czy techniki behawioralne polegające na ćwiczeniach kontrolowania tików. W leczeniu może być wykorzystana zarówno psychoterapia indywidualna jak i grupowa. Niekiedy niezbędna okazuje się być farmakoterapia.
Żródło:
- Susan Conners,” Zespół Tourette’a i lista kontrolna zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych OCD”, wyd. Fraszka Edukacyjna, 2022
Opracowała: mgr Renata Szewerniak
