Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Leczenie bezsenności – co pacjent powinien wiedzieć o farmakoterapii?

Poniżej przedstawiono podstawowe i przydatne informacje na temat farmakoterapii stosowanej w przypadku bezsenności:

  • Bezsenność najczęściej nie jest chorobą ale objawem (takim jak np. kaszel czy gorączka w przebiegu grypy czy przeziębienia), zatem leczenie bezsenności – w tym farmakologiczne – w pierwszej kolejności polega na zidentyfikowaniu i leczeniu jej przyczyn, takich jak:
    • zaburzenia psychiczne (depresja, zespoły lękowe i inne nerwice),
    • choroby somatyczne,
    • leki zalecone przez różnych specjalistów, które mogą wywołać bezsenność lub pogorszyć jakość snu (psychiatra zajmujący się leczeniem bezsenności powinien być poinformowany o wszelkich lekach, suplementach diety czy preparatach ziołowych jakie bierze pacjent),
    • nieprzestrzeganie zasad higieny snu,
    • stresujące wydarzenia i kryzysy życiowe,
    • nadużywanie lub uzależnienie od alkoholu lub innych substancji,
    • „samoleczenie” stresu i bezsenności alkoholem,
    • uzależnienie od leków uspokajających lub nasennych.
  • W terapii bezsenności stosuje się niekiedy (wspomagająco i tymczasowo) leki nasenne, takie jak:
    • pochodne benzodwuazepiny (estazolam, nitrazepam, midazolam i inne),
    • leki nasenne nowej generacji (tzw. Z-leki: zaleplon, zopiklon, zolpidem).
  • Należy pamiętać, że leki uspokajające (z grupy benzodwuazepin i Z-leki):
    • mają działanie wyłącznie objawowe – ich zastosowanie ma na celu przyniesienie ulgi pacjentowi z pierwszych dniach i tygodniach leczenia. Leki te nie mogą „wyleczyć” pacjenta z długotrwale utrzymującej się bezsenności. Sprawdzają się one głównie z leczeniu krótkotrwałych zaburzeń snu, będących efektem przejściowego stresu, kryzysu życiowego, przejściowych problemów ze zdrowiem i innych przemijających, krótkotrwałych zjawisk. W leczeniu bezsenności przewlekłej bywają stosowane jako leczenie uzupełniające, na początku terapii, ale nie mogą stanowić podstawy terapii i nie mogą być stosowane długoterminowo,
    • z czasem stopniowo tracą swój efekt nasenny, co może wymagać stosowania coraz większych dawek lub zmiany leku na silniejszy,
    • mają działanie uzależniające (jest ono znacznie słabsze w przypadku tzw. Z-leków, w porównaniu do pochodnych benzodwuazepiny), a zatem:
      • ich stosowanie powinno być krótkotrwałenie dłuższe niż kilka tygodni (o ewentualnej konieczności dłuższego stosowania leku nasennego powinien decydować psychiatra oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta),
      • optymalnie powinny być stosowane nieregularnie i doraźnie, tylko w gorsze dni,  w najmniejszych skutecznych dawkach i jak najrzadziej (nie częściej niż 45 razy/tydzień). O ewentualnej konieczności systematycznego, codziennego stosowania leku nasennego lub uspokajającego powinien decydować psychiatra, oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta (zapamiętaj: jeżeli przez okres dłuższy niż kilka tygodni stosujesz stale nasenny – o zasadność takiego postępowania oraz związane z nim ryzyko zapytaj psychiatrę. Jeżeli leki te są przepisywane przez dłuższy czas przez lekarza innej specjalności – poproś go o konsultację u psychiatry!),
      • mogą upośledzać zdolność do prowadzenia samochodu i obsługi urządzeń mechanicznych – zawsze zapytaj czy biorąc dany lek możesz kierować lub pracować na dotychczasowym stanowisku. Zapytaj również po jakim czasie od wzięcia leku i po jak długim śnie nocnym możesz kierować pojazdem i wykonywać inne czynności, które wymagają sprawnej zdolności reakcji i koordynacji wzrokowo-ruchowej,
      • mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z alkoholem – należy o to dopytać psychiatrę,
      • zbyt długo stosowane mogą powodować zaburzenia pamięci,
      • zbyt długo stosowane mogą utrwalać lub nasilać bezsenność,
      • powinny być stosowane z ostrożnością u osób starszych, ponieważ niektóre z nich (zwłaszcza pochodne benzodwuazepiny) mogą zwiększać ryzyko upadków i związanych z tym urazów i złamań kości.
  • Leki nasenne różnią się między sobą stopniem bezpieczeństwa dla płodu w trakcie ich stosowania przez kobietę w ciąży, jednak według obecnego stanu wiedzy nie można w przypadku żadnego z tych leków powiedzieć, że jest on w pełni bezpieczny, dlatego też kobieta:
    • biorąc lek nasenny powinna stosować skuteczne i sprawdzone metody antykoncepcji,
    • która bierze lek nasenny i odkryje, iż jest w ciąży powinna niezwłocznie skonsultować się z psychiatrą. Ryzyko związane ze stosowaniem leku nasennego w ciąży  jest różne – zależne od typu leku oraz trymestru ciąży. Zatem psychiatra może zdecydować o utrzymaniu leku, bądź jego odstawieniu czy zamianie na inny preparat.
  • W farmakoterapii bezsenności stosuje się też niekiedy inne leki:
    • przeciwdepresyjne o działaniu uspokajającym i poprawiającym jakość snu, należą do nich m.in.: agomelatyna, doksepina, mianseryna, mirtazapina i trazodon – stosuje się je w bezsenności przewlekłej, przy zastosowaniu małych dawek, zwłaszcza jeśli ma ona związek z depresją lub innymi zaburzeniami psychicznymi,
    • melatonina – stosowana głównie w przypadku zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych, pracą zmianową oraz niekiedy w bezsenności u osób w wieku podeszłym,
    • leki te są zdecydowanie bezpieczniejsze niż leki nasenne (wywołują mniej skutków ubocznych i nie uzależniają).

Opracował dr hab. n. med. Marcin Siwek

dr hab. n. med. Marcin Siwek

Doktor habilitowany nauk medycznych, specjalista psychiatra. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Kierownik  Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Wczesne wykrywanie zaburzeń pamięci
12 listopada 2012

Chorobę Alzheimera można podejrzewać u starszej osoby, która skarży się na problemy z pamięcią. Poza oceną objawów choroby nie istnieją żadne inne metody (np.... »