Uzależnienie od alkoholu (alkoholizm) jest poważnym problemem zdrowotnym, który rozwija się stopniowo. Poszczególne fazy alkoholizmu, jak i ich obraz mają zwykle indywidualny charakter, ale możliwe jest opisanie charakterystycznych etapów rozwoju „choroby alkoholowej”. Warto jednak wcześniej przedstawić cechy świadczące o tym, że alkohol jest spożywany przez daną osobę w sposób „rozsądny”.
UŻYWANIE ROZSĄDNE (w innych podejściach określane jako bezpieczne lub – picie o niskim stopniu ryzyka) charakteryzuje się tym, że dana osoba pije sporadycznie (lub wręcz utrzymuje abstynencję), bez napięcia, który temu towarzyszy. Ponadto w pełni kieruje swoim postępowaniem w kontakcie z alkoholem i osobami pijącymi, a ilość spożywanego alkoholu nie zmienia się znacząco. W tej sytuacji picie alkoholu pod względem jakościowym i ilościowym mieści się w granicach rozsądnego używania. Używanie alkoholu włączone jest w bogaty repertuar zachowań inter- i intrapersonalnych. Osoby z omawianej grupy nie doprowadzają do takiego stężenia alkoholu w organizmie, które wywołuje objawy zatrucia.
FAZY ALKOHOLIZMU
Z kolei samo uzależnienie od alkoholu można podzielić na następujące fazy:
UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU – 1. FAZA,
w której występują następujące cechy:
- napięcie w sytuacjach związanych z piciem alkoholu i utrzymująca się ochota, aby się, napić,
- obecna jest jeszcze umiejętność powstrzymywania swojej chęci picia,
- spontanicznie podejmowanie abstynencji jako wyraz walki i udowadniania starań opanowania picia,
- próby ograniczania kontaktów z alkoholem (co do miejsca, osób, ilości, czasu),
- częstsze picie alkoholu, w porównaniu z wcześniejszym okresem,
- picie coraz większych ilości alkoholu po to, by poczuć taki sam efekt działania tej substancji jak w przeszłości (rosnąca tolerancja tej substancji),
- picie alkoholu w ulubionych miejscach i/lub porach, z przestrzeganiem własnych rytuałów picia,
- częstsze niż wcześniej używanie alkoholu w celu redukcji objawów stresu i napięcia.
W tej fazie charakterystyczne staje się też spożywanie takich ilości alkoholu, które powodują występowanie objawów zatrucia. Osoba w tej fazie uzależnienia pije po raz kolejny większą od standardowych porcję alkoholu, mimo wcześniejszego doznawania nieprzyjemnych objawów fizycznych (mdłości, osłabienie, potliwość, suchość błon śluzowych).
UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU – 2. FAZA,
charakteryzuje się rozwijaniem się następujących objawów:
- niepokój i rozdrażnienie w sytuacjach związanych z piciem alkoholu,
- przy dłuższej abstynencji – oczekiwanie w napięciu na okazję napicia się,
- trudność w utrzymaniu abstynencji, nawet jeśli są do załatwienia ważne sprawy życiowe,
- zapewnianie sobie i zabezpieczanie łatwego dostępu do alkoholu,
- niedotrzymywanie składanych sobie i innym obietnic powstrzymywania się od picia;
- wykonywanie wielu rutynowych czynności pod wpływem alkoholu,
- częste picie dużych ilości alkoholu, ze współistniejącą iluzją, że po spożyciu tej substancji jest się równie sprawnym jak na trzeźwo.
W tej fazie uzależnienia od alkoholu substancja ta staje się głównym źródłem redukowania stresu i/lub wywoływania u siebie przyjemnych doznań. Po wypiciu nadmiernej ilości alkoholu występują objawy złego samopoczucia fizycznego i psychicznego (np. lęki, drażliwość), a osoba uzależniona pije alkohol pomimo świadomości dolegliwości fizycznych i psychicznych lub pomimo informacji lekarza i/lub rodziny na temat przyczyny złego stanu zdrowia.
UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU – 3. FAZA,
polega na występowaniu następujących cech:
- w końcowym okresie spontanicznej lub przymusowej abstynencji, pojawia się napięcie i rozdrażnienie,
- osoba doświadcza myśli o piciu, aktywnie poszukuje alkoholu, prowokuje okazje do picia; zdarza się, że pije kilka dni z rzędu,
- trudno jest przewidzieć czas rozpoczęcia i zakończenia picia oraz ilości wypijanego alkoholu,
- osoba uzależniona nie zwraca uwagi na czas, miejsce oraz okoliczności picia,
- dolegliwości fizyczne i psychiczne utrzymują się przez kilka dni z rzędu; pojawia się przemożna potrzeba użycia alkoholu w celu złagodzenia objawów odstawiennych (reintoksykacja),
- osoba potrzebuje mniejszych dawek alkoholu i szybciej się upija (zmniejszająca się tolerancja na alkohol).
Na tym etapie osoba uzależniona coraz więcej czasu poświęca na picie alkoholu i/lub na sprawy związane z minimalizowaniem lub usuwaniem szkód spowodowanych piciem. Szkody zdrowotne wywołane piciem alkoholu są widoczne dla samej osoby pijącej i/lub najbliższej rodziny. Lekarz może wskazywać konieczność utrzymywania abstynencji jako elementu nieodzownego w leczeniu i rehabilitacji innej choroby.
UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU – 4. FAZA,
to obecność między innymi:
- skrócenia okresów abstynencji i/lub niedotrzymywanie planowanych terminów powstrzymywania się od picia,
- napięcia i rozdrażnienia, natrętnych myśli o piciu, snów „alkoholowych” z doznaniami zmysłowymi (smak, zapach) i psychofizycznymi podobnymi do występujących po wypiciu alkoholu,
- utraty kontroli nad piciem podczas każdego epizodu używania tej substancji (upijanie się),
- ciągów alkoholowych trwających wiele dni lub nawet tygodni (nieważny staje się czas, miejsce i okoliczności picia),
- objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego, również powikłanego,
- upijania się mniejszymi dawkami alkoholu kilka razy w ciągu dnia.
W tej fazie picie alkoholu staje się dominującym sposobem (pozornego!) radzenia sobie z problemami i/lub redukowania cierpienia, a osoba uzależniona pije mimo występowania ewidentnych szkód zdrowotnych bezpośrednio zagrażających jej życiu.
Podsumowanie
Podobnie jak w przypadku każdego problemu zdrowotnego, im wcześniej rozpozna się uzależnienie od alkoholu i wdroży skuteczną terapię, tym większe są szanse powodzenia leczenia i mniejsze ryzyko powikłań związanych z nadużywaniem alkoholu. Ale również osoby głęboko uzależnione mają możliwość poradzić sobie z alkoholizmem.
Jeśli rozpoznajesz u siebie lub bliskiej osoby opisywane objawy i problemy, nawiąż kontakt z terapeutą uzależnień lub lekarzem psychiatrą mającym doświadczenie w leczeniu osób uzależnionych od alkoholu. Współczesne metody terapii pozwalają wielu osobom na opanowanie problemu alkoholowego i skuteczne dążenie do zdrowia.
Opracowano na podstawie: Skala Rozwoju Uzależnienia od Alkoholu (SRUA) wg Jacka KASPRZAKA.
