Centrum Dobrej Terapii
Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Czym jest psychologia sportu?

W ostatnich latach psychologia sportu staję się coraz bardziej popularna. Kolejni sportowcy otwarcie mówią o współpracy z psychologami sportu. A czym tak właściwie jest psychologia sportu? Co daje w świecie sportu, ale i po za nim? Czy w ogóle warto się tym interesować?

Psychologia sportu – podstawowe informacje

Psychologia sportu jest w ostatnich latach bardzo prężnie rozwijającą się dziedziną psychologii. Jest to kierunek, który fascynuje badaczy i praktyków od ponad stu lat i przez ten czas miał okazje niesamowicie się rozwinąć. W ostatnich czasach o psychologii sportu mówi się coraz więcej, rośnie też otwartość i chęć współpracy z psychologiem ze strony zawodników, trenerów, rodziców. Równocześnie przybywa „topowych” sportowców, którzy mówią o takiej współpracy (często w kontekście swoich sukcesów).

Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego „psychologia sportu odnosi się do interakcji między psychologią a osiągnięciami sportowymi, w tym psychologicznych aspektów optymalnych wyników sportowych, opieki psychologicznej i samopoczucia sportowców, trenerów i organizacji sportowych oraz związku między funkcjonowaniem fizycznym i psychologicznym.” Można zarówno postrzegać tę dziedzinę jako gałąź psychologii, jak i jako dziedzinę sportu, gdzie może być podstawową część treningu. Jak w każdym treningu, tak również w tym mentalnym bardzo ważne jest systematyczność.

Psychologia sportu jest interdyscyplinarną nauką czerpiącą swoja założenia z psychologii (m.in. poznawczej, pozytywnej, rozwojowej), a także fizjologii, czy biomechaniki. Jej celem jest poprawa osiągnięć sportowych poprzez rozwój mentalnych umiejętności i zasobów zawodnika. Dlatego w swojej pracy psycholog sportu opiera się na treningu mentalnym, czyli opanowaniu umiejętności psychicznych, pomocnych w rozwijaniu możliwości sportowych. Podczas tej pracy nacisk kładzie się na rozwój, a nie na niwelowanie deficytów. Według naukowców trening mentalny służy m.in.: regulacji emocji i uwagi, obniżeniu poziom lęku, poprawie „automatycznego wykonania”; jego celem jest też wzmocnienie motywacji i chęci współzawodnictwa.

Psychologia sportu – zadania treningu mentalnego

Trening mentalny obejmuje szereg elementów i technik, które wymieniono poniżej:

  • rozwój umiejętności związanych z radzeniem sobie ze stresem,
  • relaksację – celem treningu relaksacyjnego jest zarówno odprężenie psychiczne jak i relaks fizyczny. W pierwszym obszarze chodzi o pozbycie się zbędnych myśli, poczucie dobrostanu, wewnętrznego spokoju. Natomiast drugi obszar powinien zapewnić rozluźnienie. Istnieje wiele różnych sposób relaksacji, a do najbardziej popularnych należą: trening autogenny Schultza, relaksacja progresywna Jacobsona, medytacje, ale również praca na oddechem,
  • budowanie i wzmacnianie przekonania o własnej skuteczności – w tym obszarze rozwija się takie elementy jak: budowanie pewności siebie, doświadczanie panowania nad sytuacją, podnoszenie poziomu samoświadomości, podnoszenie przekonań o własnych kompetencjach, wzmacnianie przywództwa, nabywanie wiedzy (o danej dyscyplinie oraz o sobie),
  • wzmacnianie koncentracji uwagi – skupianie się na wykonywanym zadaniu z równoczesnym izolowaniem się od czynników rozpraszających, takich jak tłum krzyczących fanów, rywal, itp.,
  • trening wyobrażeniowy, który polega na przywoływaniu w wyobraźni różnych doświadczeń pobudzając zmysły. Technika pomaga poprawić wykonywanie umiejętności, sprzyja przygotowaniu się do zawodów, zmniejsza poczucie lęku, wzmacnia jakość wykonania i koncentrację uwagi oraz odcinanie od innych bodźców. Trening wyobrażeniowy podobnie jak trening fizyczny dopasowuje się do poziomu sportowego zawodnika, może opierać się na wyobrażeniu sobie jednego ćwiczenia i powtarzaniu go lub dłuższych sekwencji treningu czy zawodów.
  • ustalanie celów – właściwe wyznaczanie celów powoduje zwiększenie motywacji wewnętrznej, wzmacnianie pewności siebie, wytrwałości w działaniu, ułatwia osiągnięcie stanu flow. Ważnym elementem tego procesu jest autonomia zawodnika, istotne aby to on był autorem celów, by były dopasowane do jego umiejętności, ale również pragnień. Dobrze skonstruowany cel pomaga w utrzymywaniu motywacji i koncentracji.
  • Pogłębianie motywacji – rozwijanie motywacji dotyczy zarówno motywatorów zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Zewnętrzna motywacja to nagrody, takie jak trofea, nagrody pieniężne, medale lub uznanie społeczne. Wewnętrzna motywacja to osobiste pragnienie wygranej lub poczucie dumy, które wynikają z wykonywania umiejętności.
  • Dialog wewnętrzny – technika ta polega na prowadzeniu wewnętrznej rozmowy, podczas której analizuje się pojawiające się emocje, myśli, spostrzeżenia. Ważne jest aby wychwytywać i wzmacniać pozytywne myśli, wychwytując również myśli negatywne, ale po to by je przekształcać (np. zamiast „nigdy się tego nie nauczę” – „nauczyłem się części tej umiejętności, zostało mi jeszcze przyswojenie innych jej elementów”). Dialog wewnętrzny wzmacnia motywację, koncentrację i jest formą dawania sobie wewnętrznej instrukcji działania.
  • Rozwój osobisty – poprzez poznawanie siebie, sposobów działania w trudnych momentach, w grupie.

Psychologia sportu przeznaczona jest dla czynnych zawodników, trenerów, rodziców – również w zakresie sportu amatorskiego. Jednak nie tylko – trening mentalny coraz częściej wykorzystywany jest po za sportem. Pozwala on na rozwijanie naszej odporności psychicznej i jest narzędziem samorozwojowym. Dlatego coraz chętniej korzystają z niego osoby chcące się rozwijać– zarówno  w życiu zawodowym jak i prywatnym.

Opracowała mgr Anna Cach, na podstawie:

  • Trening mentalny -psychologia sportu w praktyce, Kaczmarek M., Behnke M., Chlebosz K.
  • Psychologia sportu. Strategie i techniki, Morris T., Summers J.
  • Psychologia Sportu i Aktywności fizycznej – zagadnienia kliniczne, Łuczyńska A.