Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) występuje u 3-8% dzieci. Jego pierwsze objawy pojawiają się już w okresie wczesnego dzieciństwa, a największe nasilenie osiągają między 6 a 9 rokiem życia, czyli w okresie, gdy dziecko rozpoczyna naukę szkolną.

Objawy

Objawy ADHD dzielą się na 3 grupy:

1. nadmierna ruchliwość: dziecko jest w ciągłym ruchu, wierci się, nie umie spokojnie siedzieć lub stać w jednym miejscu, jest gadatliwe, głośne w zachowaniu i zabawie. Jest ono jest nadmiernie ruchliwe nawet w sytuacjach, które wymagają spokoju i dyscypliny (np. podczas lekcji), a jeśli zwróci mu się uwagę, nie jest w stanie się wyciszyć lub reaguje tylko na krótko.

2. zaburzenia koncentracji uwagi: dziecko nie umie skupić się na nudnym dla niego zajęciu/temacie, zadania i obowiązki wykonuje niedbale, nie zwracając uwagi na szczegóły, przerywa wykonywaną czynność i zaczyna zajmować się czymś innym. Łatwo rozprasza się pod wpływem minimalnych bodźców; wygląda, jakby nie słuchało, co się do niego mówi, często zapomina, co usłyszało. Często gubi swoje rzeczy i zapomina o codziennych obowiązkach.

3. nadmierna impulsywność: dziecko działa bez zastanowienia i uprzedniego rozważenia ewentualnych konsekwencji („najpierw robi, potem myśli”). Gdy przebywa np. w grupie rówieśników nie umie poczekać na swoją kolej, gdy wpadnie mu do głowy jakiś pomysł, chce go natychmiast realizować, przerywa innym rozmowę lub inne czynności.

ADHD rozpoznaje się, jeśli u dziecka występują objawy ze wszystkich tych trzech grup i jeśli są obecne już przed 7 r.ż. dziecka w przynajmniej dwóch różnych środowiskach (np. w domu i w szkole).

Do niedawna uważano, że ADHD znacznie częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt, ale obecnie przyjmuje się, że częstość występowania u obu płci jest podobna. Istnieje jednak pewna różnica pod względem obrazu zaburzenia: u chłopców dominują objawy nadmiernej ruchliwości, przez co łatwiej jest dostrzec ich problem, a u dziewczynek – zaburzenia koncentracji uwagi.

Przyczyny

Uważa się, że przyczyną ADHD są nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego – poszczególne struktury mózgu rozwijają się w nierównomiernym tempie. Dlatego właśnie ADHD określa się mianem zaburzenia neurorozwojowego.

Stwiedzono, że ADHD ma w pewnym zakresie dziedziczne podłoże. Oprócz tego istnieje szereg czynników, które mogą nasilać objawy. Zalicza się do nich: nieprawidłowości w przebiegu ciąży, niedotlenienie okołoporodowe, urazy głowy, zatrucia, zaniedbania środowiskowe.

Rozpoznanie

Rozpoznanie ADHD wymaga przeprowadzenia dokładnego wywiadu z rodzicami/opiekunami oraz badania dziecka – rozmowy (w przypadku starszych dzieci) lub obserwacji jego zachowania podczas np. wspólnej zabawy (młodsze dzieci). Wskazane jest również badanie psychologiczne, podczas którego ocenia się m.in.: możliwości intelektualne, zdolność do koncentracji, zapamiętywania, kojarzenia, sprawność i koordynację ruchową i inne funkcje.

Konieczne jest uzyskanie informacji o zachowaniu i funkcjonowaniu dziecka od innych osób, które biorą udział w opiece nad nim: nauczycieli, pedagoga szkolnego, wychowawcy w przedszkolu lub w świetlicy, członków dalszej rodziny.

Należy wykluczyć inne problemy i zaburzenia psychiczne, które mogą powodować podobne trudności w funkcjonowaniu dziecka jak ADHD. Należą do nich m.in.: upośledzenie umysłowe, trudności w opanowywaniu umiejętności szkolnych, problemy adaptacyjne wywołane stresującymi wydarzeniami lub nowymi sytuacjami w życiu dziecka, zaburzenia zachowania, zaburzenia lękowe.

Trzeba również wykluczyć choroby somatyczne i neurologiczne: choroby tarczycy, problemy ze wzrokiem i słuchem, alergie, padaczkę, tiki, skutki stosowania narkotyków czy „dopalaczy”, działania niepożądane stosowanych leków. W przypadku trudności diagnostycznych lekarz psychiatra może skierować dziecko na konsultację u pediatry lub neurologa.

Często spotykanym problemem w diagnostyce ADHD jest współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych. Ocenia się, że u więkoszści dzieci cierpiących na ADHD można stwierdzić objawy zaburzeń opozycyjno-buntowniczych lub zaburzeń zachowania. Inne zaburzenia, które mogą występować razem z ADHD to: zaburzenia lękowe, zaburzenia depresyjne i tiki.

Leczenie

Leczenie ADHD opiera się na łącznym stosowaniu różnych metod terapeutycznych i oddziaływań społecznych, uzupełnionych w razie konieczności podawaniem leków.

W pierwszej kolejności należy przeprowadzić psychoedukację rodziców, nauczycieli i innych osób opiekujących się dzieckiem, czyli przekazać im informacje co to jest ADHD, skąd się bierze i jak się je leczy. W ramach psychoedukacji omawia się z opiekunami dziecka metody postępowania w przypadku niepożądanych zachowań oraz pomocy dziecku w poradzeniu sobie z objawami (np. ustaleniu dokładnego planu dnia, który zapobiegnie zapominaniu o obowiązkach, sposobów motywowania dziecka do systematycznej nauki, znalezieniu bezpiecznych form „rozładowania rozpierającej energii’ itp.). Takie sposoby radzenia sobie z objawami nazywa się interwencjami behawioralnymi.

W przypadku małych dzieci lub niezbyt nasilonych objawów psychoedukacja i systematycznie prowadzone interwencje behawioralne mogą być wystarczające.

W razie potrzeby można wprowadzić dodatkowe interwencje terapeutyczne, takie jak: psychoterapia indywidualna lub grupowa dla dziecka, terapia rodzinna, treningi umiejętności społecznych.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się: metylofenifdat (lek psychostymulujący, dostępny pod nazwą handlowa Concerta lub Medikinet), atomoksetynę (lek przeznaczony do farmakoterapii ADHD, ale należący do grupy leków niepsychostymulujących; dostępny pod nazwlą handlową Strattera), a także starsze i nowsze leki przeciwdepresyjne (wykazano, że również mogą zmniejszać nasilenie objawów ADHD) i leki przeciwpsychotyczne w małych dawkach (zmniejszają nadmierną ruchliwość i impulsywność).

Wskazaniami do wprowadzenia leczenia farmakologicznego jest: duże nasilenie objawów ADHD, znacznie utrudniające dziecku codzienne funkcjonowanie, obecność współtowarzyszących zaburzeń psychicznych, brak lub niedostateczna skuteczność działań terapeutycznych.

Leki dla każdego dziecka dobiera się indywidualnie, uwzględniając obraz choroby (jakie objawy dominują), zaburzenia współistniejące, indywidualne przeciwwskazania do określonych leków wynikające ze stanu zdrowia.

Warto podkreślić, że prawidłowa diagnoza przeprowadzona najczęściej we współpracy psychologa dzieci i młodzieży i lekarza psychiatry, zepewnia zaplanowanie odpowiednie dla dziecka strategii leczenia, które gdy jest skurteczne i systematyczne – umożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie w domu, w szkole i w grupie rówieśniczej, a równocześnie odciąża całą rodzinę.

 

Opracowała lek. med. Magdalena Miernik-Jaeschke

lek. med. Magdalena Miernik

Specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży. Psychoterapeutka. Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in.: w Klinice Psychiatrii… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również: