Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości polegają na obecności niekorzystnych i utrwalonych cech charakterologicznych, wzorców zachowania, funkcjonowania i relacji z innymi. Cechy te są źródłem cierpienia i trudności w funkcjonowaniu społecznym, rodzinnym i zawodowym.

Często prowadzą do niekorzystnych następstw dla życia danej osoby, a czasami również dla jej otoczenia. Ich utrwalony charakter utrudnia rozwój w wymienionych zakresach, jednak te wzorce osobowościowe są podatne na zmianę, na przykład pod wpływem adekwatnej psychoterapii.

Większość z nas dysponuje większą lub mniejszą możliwością dostosowywania myślenia, emocji i zachowania się do różnych sytuacji, okoliczności, do spotykanych ludzi. Natomiast osoby z zaburzeniami osobowości cechują się zmniejszoną plastycznością funkcjonowania w tych obszarach. Ich sposoby spostrzegania, myślenia i odczuwania, a w szczególności odnoszenia się do innych są albo skrajne, albo istotnie odmienne od przeciętnych wzorców obserwowanych w danej kulturze. Osoba taka w różnych okolicznościach zachowuje się w taki sam lub podobny sposób, który jest niedostosowany do okoliczności i bywa źródłem wtórnych problemów. Trudności są szczególnie widoczne w kontaktach międzyludzkich.

Omawiany wzorzec osobowościowy pojawia się w okresie dojrzewania i ma skłonność do utrzymywania się w ciągu życia.

Przyczyny zaburzeń osobowości

Zaburzenia osobowości są prawdopodobnie skutkiem oddziaływania niekorzystnych wpływów rodzinnych, biologicznych, genetycznych i psychospołecznych. Pierwsze symptomy zaburzeń osobowości uwidaczniają się zwykle w późnym dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym.

Klasyfikacja zaburzeń osobowości

Zgodnie z międzynarodową klasyfikacją zaburzeń psychicznych (ICD-10) wyróżnia się są następujące odmiany specyficznych zaburzeń osobowości:

  • osobowość paranoiczna,
  • osobowość schizoidalna,
  • osobowość dyssocjalna,
  • osobowość chwiejna emocjonalnie (w tym typ impulsywny i typ borderline),
  • osobowość histrioniczna,
  • osobowość anankastyczna,
  • osobowość lękliwa (unikająca),
  • osobowość zależna.

Z kolei w klasyfikacji DSM IV wyróżnia się:

  • zaburzenia osobowości typu A: paranoiczne, schizoidalne, schizotypowe,
  • zaburzenia osobowości typu B: antyspołeczne, z pogranicza (borderline), histrioniczne, narcystyczne,
  • zaburzenia osobowości typu C: unikowe, zależne, obsesyjno-kompulsyjne.

Rozpoznanie zaburzeń osobowości

Rozpoznanie zaburzenia osobowości wymaga przeprowadzenie dokładnego wywiadu psychiatrycznego (od pacjenta i optymalnie od jego bliskich), co warto uzupełnić odpowiednimi badaniami psychologicznymi. Konieczne jest też wykluczenie innych zaburzeń psychicznych (choć możliwe jest współwystępowanie) oraz zmian organicznych mózgu.

Leczenie zaburzeń osobowości

Głównym sposobem leczenia osób z zaburzeniami osobowości jest długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna. Dostępne są liczne wyniki wiarygodnych badań potwierdzających skuteczność i przydatność takiego postępowania. W przypadku prawidłowej kwalifikacji i trwałości terapii (mającej charakter długoterminowy) możliwe jest uzyskanie realnych zmian w funkcjonowaniu pacjenta. Jest również coraz więcej danych potwierdzających skuteczność innych metod psychoterapii (np. modyfikacje terapii poznawczo-behawioralnej). Podstawowym czynnikiem terapeutycznym, niezależnym od stosowanego podejścia, jest nawiązanie relacji terapeutycznej opartej na wzajemnym zaufaniu, bezpieczeństwie i zaangażowaniu.

Farmakoterapia ma znaczenie uzupełniające i leki zaleca się głównie ze wskazań objawowych, np. w celu opanowania nasilonej depresji, lęku czy krótkotrwałych objawów psychotycznych.

Obserwowany w ostatnich latach rozwój w zakresie terapii zaburzeń osobowości jest nadzieją dla wielu pacjentów, którzy dzięki temu mogą uniknąć stopniowej destrukcji swojego życia i mają szanse na lepsze funkcjonowanie w wielu obszarach.

Opracował: lek. med. Paweł Brudkiewicz

Przeczytaj również:
Czym jest narcyzm?

Narcyzm jest cechą osobowości charakteryzującą się wyolbrzymionym poczuciem „doniosłości” własnej osoby oraz znaczenia własnych umiejętności. Ludzie z cechami... »