Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Wpływ leków psychiatrycznych na wątrobę

Większość substancji, które przyjmujemy do swojego organizmu przechodzi przez wątrobę i są one przez nią metabolizowane. W związku z tym niektóre z nich mogą mieć potencjalnie szkodliwy wpływ na funkcjonowanie wątroby. Uszkodzenie wątroby związane ze stosowaniem substancji spożywczych, leków oraz innych preparatów farmaceutycznych może być ostre lub przewlekłe; może mieć trwały (głównie w przypadków nagłych i ostrych zespołów jak na przykład przy zatruciu grzybami) lub mieć przemijający charakter. Warto pamiętać, że wątroba ma duży potencjał do regeneracji po różnych uszkodzeniach.

Hepatotoksyczność (zdolność do zaburzenia funkcji lub struktury wątroby) w przebiegu stosowania leków psychiatrycznych (w zalecanych dawkach) jest na szczęście rzadkim zjawiskiem. Ryzyko uszkodzenia wątroby wzrasta jednak przy jednoczesnym stosowaniu kilku leków o działaniu potencjalnie hepatotoksycznym lub przy obecności innych czynników ryzyka uszkodzenia wątroby. Wśród tych ostatnich wymienia się: otyłość, ciążę, spożywanie alkoholu oraz cechy genetyczne.

Wystąpienie uszkodzenia wątroby możemy rozpoznać po pojawieniu się takich objawów jak: nudności, wymioty, osłabienie, bóle głowy i stawów, czasem gorączka, drętwienie palców dłoni i stóp, brak apetytu, ból pod prawym łukiem żebrowym. W stanach długotrwałego i wieloletniego narażenia na czynniki uszkadzające wątrobę (głównie alkohol, zdecydowanie rzadziej niektóre leki) oraz zwłaszcza przy współwystępowaniu innych chorób uszkadzających wątrobę (np. wirusowe zapalenia wątroby), mogą wystąpić objawy marskości wątroby, czyli stanu znacznego i nieodwracalnego uszkodzenia wątroby.

Poniżej omówione zostały ogólne zasady wykrywania i przeciwdziałania uszkodzeniu wątroby. Przed przepisaniem leków potencjalnie hepatotoksycznych oraz w sytuacji współwystępowania innych czynników czy chorób uszkadzających wątrobę (jak alkoholowe uszkodzenie wątroby czy wirusowe zapalenia wątroby) lub innych czynników zwiększających ryzyko uszkodzenia wątroby, psychiatra powinien zalecić sprawdzenie podstawowych parametrów biochemicznych z krwi, dających nam w informacje o stanie wątroby.

W standardowych badaniach bierze się pod uwagę przede wszystkim poziomy: aminotransferaz wątrobowych (ALT – inaczej: ALAT oraz AST – inaczej: ASPAT); bilirubiny; fosfatazy alkalicznej oraz GGTP (gamma-glutamylotransferaza, której poziom jest szczególnie pomocny w ocenie wpływu spożywania alkoholu na funkcje wątroby. W stanach ciężkiego uszkodzenia wątroby konieczne jest również sprawdzenie parametrów morfologii krwi oraz parametrów krzepnięcia krwi, jak na przykład czas protrombinowy. Podczas psychofarmakoterapii, zwłaszcza gdy występują wspomniane powyżej inne czynniki lub choroby uszkadzające wątrobę, zaleca się okresową kontrolę czynności wątroby.

Lekarz psychiatra podczas prowadzenia farmakoterapii zwraca uwagę na następującą problematykę:
• jakie jest ryzyko uszkodzenia wątroby przy włączeniu danego leku,
• jak często należy monitorować funkcję wątroby w przypadku planowanej farmakoterapii,
• jak modyfikować dawki leków w sytuacji gdy wystąpią cechy uszkodzenia wątrobę lub gdy współwystępują inne czynniki ryzyka.

Wśród leków stosowanych w psychiatrii, w przypadku których wskazane jest monitorowanie funkcji wątroby wymienia się: kwas walproinowy, karbamazepinę, laki przecipsychotyczne z grupy pochodnych fenotiazyny oraz niektóre leki przeciwdepresyjne (mirtazapina, mianseryna, agomelatyna).

Należy podkreślić, że stany uszkodzenia wątroby, zwłaszcza takie, które mogą nieodwracalnie upośledzać funkcjonowanie wątroby są w leczeniu psychofarmakologicznym rzadkim zjawiskiem. Można ich uniknąć poprzez odpowiedni dobór leków, uwzględnienie czynników ryzyka i właściwe modyfikacje leczenia. Doświadczony lekarz psychiatra zachowuje czujność w tym zakresie, co pozwala zwiększyć bezpieczeństwo pacjenta. Należy go informować o wystąpieniu wymienionych objawów somatycznych, warto tez wykonywać zalecana badania krwi.

Opracował lek. Cezary Strózik, na podstawie:
• Marcin Siwek , Jarosław Woroń. „Wybrane powikłania i działania niepożądane leczenia normotymicznego” (w: „Choroba afektywna dwubiegunowa – wyzwania terapeutyczne”. Ksiązka pod redakcją: Dominika Dudek, Marcin Siwek, Janusz Rybakowski, rok 2013)
• Steven Bazire. Psychotropic Drug Directory , rok 2010.
• Interna Szczeklika. Podręcznik Chorób Wewnętrznych, rok 2012

Lek. med. Cezary Strózik

Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego, lekarz w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z psychiatrii w Klinice Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również: