Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Schizofrenia – coraz mniej tajemnicza choroba

Schizofrenia (psychoza schizofreniczna) występuje u około 1% populacji. Jest to choroba przewlekła, do niedawna tajemnicza i skazująca chorych na izolację, a obecnie coraz lepiej poznana i intensywnie badana.

Choć nadal wiele o niej nie wiemy, jednak metody terapii są coraz skuteczniejsze. Ryzyko zachorowania nie zależy od płci, a większość zachorowań zaczyna się przed 30 rokiem życia (średnio – u mężczyzn nieco wcześniej niż u kobiet).

Schizofrenia może mieć różny obraz, ale to co jest względnie stałe, to zmienione chorobowo i nieadekwatne postrzeganie, odbieranie, przeżywanie oraz ocena siebie i otaczającej rzeczywistości. Wyróżniamy kilka postaci schizofrenii:

  • paranoidalna (dominują urojenia i omamy),
  • hebefrenicza (zdezorganizowana – myślenie, afekt i zachowania są dziwaczne, nieprzewidywalne i chaotyczne),
  • katatoniczna (przeważają stany tzw. osłupienia lub pobudzenia katatonicznego – pacjent traci kontakt z otoczeniem, milczy i pozostaje w skrajnym bezruchu. Taki stan może nagle przechodzić w bardzo silne pobudzenie psychoruchowe),
  • prosta (nie występują objawy wytwórcze, zaczyna się ona powoli, stopniowo narastającymi objawami negatywnymi z późniejszym załamaniem linii życiowej),
  • rezydualna (dominują przewlekłe objawy o w miarę stabilnym i niewielkim nasileniu utrzymujące się przez dłuższy czas),
  • niezróżnicowana (brak przewagi którejś z grup objawów.

Schizofrenia może rozpocząć się w sposób nagły i ostry (w ciągu kilku dni) lub stopniowy (w ciągu kilku miesięcy a nawet lat). W tym pierwszym przypadku dominują niezwykłe przeżycia wewnętrzne, często prowadzące do dziwacznych i niejednokrotnie gwałtownych zachowań. Mimo przykrości tych przeżyć i psychicznego cierpienia pacjenta, często jest on przeświadczony o ich „prawdziwości”, przez co może nie mieć potrzeby szukania pomocy lekarskiej. Niektóre objawy schizofrenii mogą wręcz prowadzić do unikania kontaktu z psychiatrą.

Schizofrenia zaczynająca się stopniowo cechuje się głównie narastającym wycofaniem, podejrzliwością, zanikającą spontanicznością i nieadekwatnością zachowań oraz pogorszeniem funkcji intelektualnych. Ekspresja emocji staje się coraz słabsza i mniej adekwatna do okoliczności. Osoba taka unika kontaktu z innymi, staje się nieufna i ogranicza swoją aktywność, czasem zaprzestając wychodzenia z domu. Dochodzi do narastającej utraty zainteresowań światem zewnętrznym i do koncentracji na wewnętrznych, chorobowych przeżyciach. Mogą się pojawić dziwaczne zachowania i wypowiedzi. Bliskim czasami trudno jest dostrzec te zmiany i uznać je a chorobowe. U części chorych dochodzi do wyraźniejszego „załamania linii życiowej” – na przykład pod postacią nasilonych trudności w szkole, na uczelni lub w pracy. Pogorszeniu ulega funkcjonowanie społeczne  i/lub emocjonalne.

 

Wprawdzie przyczyny schizofrenii są nie w pełni poznane, ale obecnie zaburzenie to określane jest jako „choroba mózgu”. Wynika to z coraz lepszego zrozumienia czynników biologicznych (w tym genetycznych) prowadzących do powstania schizofrenii, a polegających na zaburzeniach funkcjonowania neuronów i nauroprzekaźników w mózgu. Wystąpienie i obraz tej choroby zależy też od czynników psychologicznych, społecznych i środowiskowych. Wpływy genetyczne powodują, że ryzyko zachorowania jest większe w rodzinach, w których krewni (np. rodzice, rodzeństwo, dzieci) chorują na schizofrenię. W przypadku występowanie schizofrenii u obojga rodziców ryzyko zachorowania dziecka wynosi ok. 45%. W przypadku schizofrenii występującej tylko u jednego z rodziców ryzyko to wynosi 6%. Obecność skłonności genetycznej nie musi oznaczać, że schizofrenia się u danej osoby rozwinie, gdyż jak ważny jest też wpływ innych wymienionych wyżej czynników

 

Objawy schizofrenii można podzielić na następujące grupy:

1) objawy pozytywne,

2) objawy negatywne,

3) zaburzenia poznawcze,

4) zaburzenia afektu

5) objawy dezorganizacji psychicznej.

 

Objawy pozytywne (wytwórcze) to przede wszystkim urojenia i omamy. Urojenia to fałszywe sądy i przekonania pacjenta o istnieniu zjawisk lub rzeczy, dzianiu się wydarzeń, które nie istnieją w rzeczywistości lub istnieją, ale są przez pacjenta skrajnie fałszywie interpretowane. Pacjent jest przekonany o prawdziwości swoich myśli i przeżyć i nie da się go przekonać, że jest inaczej. Przeżycia te często mają niezwykły i dziwacznych charakter, a pacjent mocno wierzy w to co myśli. Urojenia ksobne to przekonania, że jest się obserwowanym lub, że jest się tematem rozmów (np. w trakcie audycji telewizyjnych lub radiowych). Urojenia prześladowcze obejmują przekonanie, że jest się śledzonym, podsłuchiwanym, często z poczuciem grożącej krzywdy. W przypadku urojeń odsłonięcia i oddziaływania pacjent jest przekonany, że na jego myśli wpływają inni ludzie lub rzeczy, przy czym ten wpływ ma charakter niezwykły; mogą pojawić się przekonania o nasyłaniu myśli innych osób, zabieraniu własnych myśli przez jakąś siłę z zewnątrz, a własne myśli stają się „odsłonięte” i znane innym.

Omamy (halucynacje) to zaburzenie spostrzegania w zakresie wzroku, słuchu, smaku, węchu, dotyku. U chorego występują „realistyczne” doznania zmysłowe pomimo, że w otoczeniu nie ma bodźca, który mógłby je wywołać. Omamy słuchowe polegają na tym, że pacjent słyszy różnego rodzaju głosy i dźwięki, które w rzeczywistości nie istnieją. Mogą to być głosy jednej lub kilku osób, mogą być niewyraźne lub tworzyć słowa, zdania, dialogi. Głosy te mogą „komentować” to co pacjent robi lub nakazywać mu wykonywanie różnych czynności. Szczególnie niebezpieczne są głosy nakazujące samobójstwo – mogą one popchnąć chorego do podjęcia takiej próby. Halucynacje wzrokowe powodują, że pacjent „widzi” różne przedmioty, osoby lub postaci, które w rzeczywistości nie istnieją

Omamy mogą dodatkowo być interpretowane urojeniowo przez chorego, wzmacniając przez to system jego psychotycznych przekonań.

Tym psychotycznym przekonaniom często towarzysz lęk, z poczuciem zagrożenia zdrowia i życia. Głosy mogą być też „słyszane” wewnątrz głowy chorego lub mogą się wydobywać z innych części ciała.

Objawy negatywne to stopniowe wycofywanie się z dotychczasowej aktywności i relacji z ludźmi, aż do całkowitej utraty zainteresowań i wycofania społecznego. Zdarza się, że chorzy na schizofrenię unikają innych, nie chcą wychodzić z domu i stają się zobojętniali uczuciowo. Ich mimika i gesty może ulec ograniczeniu, co utrudnia komunikację. Inne objawy z tej grupy to:

  • abulia (tj. „bezczynność” wynikająca z niezdolności do planowania i podejmowania celowych działań),
  • anhedonia (zmniejszona zdolność lub brak zdolności do odczuwania przyjemności),
  • brak spontaniczności, bierność, apatia, zubożenie wypowiedzi,
  • upośledzenie woli,
  • spowolnienie ruchowe,
  • brak lub spadek dbałości o siebie.

Narastające objawy negatywne mogą zaburzać lub wręcz uniemożliwiać realizację dotychczasowych planów i celów życiowych.

Zaburzenia poznawcze występujące w schizofrenii to m. in. pogorszenie koncentracji i uwagi oraz upośledzenie pamięci i inteligencji. Pacjent nie może się skupić na tym co robi, ma trudności z zaplanowaniem i organizacją dnia, odczuwa pogorszenie inteligencji i sprawności myślenia.

Zaburzenia afektu (nastroju) to m. in. smutek, żal, zmniejszenie radości życia, depresja. Czasami uczucia te są dziwaczne i niezgodne z okolicznościami, wręcz sprzeczne (np. pacjent może śmiać się w sytuacjach, które zwykle wzbudzają odwrotne reakcje.). Po ustąpieniu ostrych objawów schizofrenii może też rozwinąć się depresja popsychotyczna (czy poschizofreniczna), a w obrazie klinicznym dominują wówczas: smutek, zobojętnienie, zmniejszenie radości życia, aktywności życiowej oraz zainteresowań. Jest to stan, w którym istnieje szczególnie duże zagrożenie samobójstwem.

Objawy dezorganizacji psychicznej to na przykład zaburzenia myślenia i/lub zachowania pacjenta – stają się one niezrozumiałe i dziwaczne.

Schizofrenia wiąże się ze zwiększonym ryzykiem samobójstwa, które w tej grupie chorych sięga 10%, a występowanie myśli lub tendencji samobójczych jest bezwzględnym wskazaniem do konsultacji u psychiatry.

 

Rozpoznanie

Psychiatra rozpoznaje schizofrenię poprzez osobiste badanie pacjenta, co polega głównie na rozmowie i obserwacji. Ważne mogą być też dane uzyskane od rodziny i innych bliskich chorego. Wprawdzie badania laboratoryjne i obrazowe nie są w stanie potwierdzić obecności schizofrenii, jednak ich wykonanie jest konieczne w celu oceny stanu ogólnego pacjenta i wykluczenia innych chorób. Psychiatra bada również pacjenta pod kątem współwystępowania innych zaburzeń, uzależnień i nadużywanie substancji psychoaktywnych (w tym alkoholu).

Schizofrenia jest chorobą przewlekłą, którą coraz lepiej rozumiemy i dysponujemy coraz skuteczniejszymi metodami terapii. Celem leczenia, opartego głównie na lekach przeciwpsychotycnych jest uzyskanie remisji, optymalnie z powrotem pacjenta do normalnego życia. Terapia schizofrenii powinna być kompleksowa i systematyczna, ważne jest regularne przyjmowanie leków w porozumieniu z psychiatrą. Wiedza pacjenta i jego bliskich na temat choroby ułatwia współpracę i zwiększa szansę na prawidłowe i regularne leczenie. Aspekty farmakoterapii schizofrenii opisano w artykułach: Schizofrenia – jak leczyć skuteczniej i Leczenie schizofrenii – co pacjent powinien wiedzieć o farmakoterapii?

Opracował zespół lekarzy Centrum Dobrej Terapii

dr n. med. Marcin Siwek

Specjalista psychiatra, lekarz z 15-letnim stażem pracy. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Adiunkt w Zakładzie Zaburzeń Afektywnych Katedry… »

Inne artykuły:
lek. med. Daria Zielinska

Specjalista psychiatra. Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM, szkolenie specjalizacyjne w psychiatrii odbyła w Szpitalu Specjalistycznym im. dr J.… »

Inne artykuły:
lek. med. Paweł Gałek

Specjalista psychiatra. Absolwent studiów dziennych na Wydziale Lekarskim UJ CM. Od 2006 do 2015 roku był związany zawodowo z Kliniką… »

Inne artykuły:
dr n. med. Joanna Borowiecka-Karpiuk

Specjalista psychiatra, psychoterapeutka. Absolwentka studiów dziennych na Wydziale Lekarskim UJ CM. Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in. w Katedrze i Klinice Psychiatrii… »

Inne artykuły:
lek. med. Justyna Rzeczycka

Specjalista psychiatra. Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM, w Klinice Psychiatrii Dorosłych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Bierze udział w… »

Inne artykuły:
lek. med. Katarzyna Drozdowicz

Specjalista psychiatra. Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Szkolenie specjalizacyjne w psychiatrii odbyła w Klinice Psychiatrii… »

Inne artykuły:
lek. med. Martyna Kędziora-Wysocka

Absolwentka Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Od 2010 roku pracuje jako lekarz rezydent Oddziału Ogólnopsychiatrycznego 1B Szpitala… »

Inne artykuły:
lek. med. Przemysław Wierzbicki

Specjalista psychiatra. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim CM UJ w Krakowie. W latach 2010-2015 odbywał szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie psychiatrii… »

Inne artykuły:
lek. med. Magdalena Miernik

Specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży. Psychoterapeutka. Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in.: w Klinice Psychiatrii… »

Inne artykuły:
lek. med. Michał Skalski

Specjalista psychiatra. Ukończył studia dzienne na Wydziale Lekarskim UJ CM w 2003 roku. Staż podyplomowy odbył w Szpitalu Uniwersyteckim w… »

Inne artykuły:
Lek. med. Cezary Strózik

Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego, lekarz w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z psychiatrii w Klinice Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i… »

Inne artykuły:
lek. med. Aleksandra Wieczorek

Specjalista psychiatra, certyfikowany psychoterapeuta Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, doktorantka UJ CM. Absolwentka studiów medycznych Wydziału Lekarskiego UJ CM.… »

Inne artykuły:
lek. med. Małgorzata Zajączkowska-Jasińska

Absolwentka studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM, w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z psychiatrii, od 2003 roku zatrudniona w Szpitalu Specjalistycznym… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Czy to już „Alzheimer”?
21 sierpnia 2012

Choroba Alzheimera jest spowodowana zwyrodnieniem układu nerwowego. Proces chorobowy uszkadza głównie korę mózgową, prowadząc do powstania zaburzeń tzw. wyższych... »