Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Samoocena Dorosłych Dzieci Alkoholików

Samoocena (określana również jako poczucie własnej wartości lub samowartościowanie) dotyczy podstawowych odczuć dotyczących różnych obszarów funkcjonowania człowieka. Samoocena kształtuje się pod wpływem kilku źródeł:

  • oceny innych osób,
  • wyobrażenia i fantazji na temat tego, jak oceniają nas inni,
  • postrzegania samego siebie.

Największy wpływ na samoocenę mają warunki wychowawcze i relacje z opiekunami oraz środowisko edukacyjne.

Autorzy licznych badań wyróżnili kilka obszarów, w których ludzie najczęściej dokonują samooceny. Tworzą one tzw. globalną samoocenę, na którą składają się poniższe aspekty:

  • Ocena własnych kompetencji – posiadanych zdolności, inteligencji, szybkości uczenia się, własnej efektywności w wykonywanych zadaniach;
  • Bycie kochanym – samoocena w zakresie jakości bliskich, intymnych kontaktów z innymi ludźmi oraz poczucie bycia akceptowanym przez innych;
  • Popularność – samoocena dotycząca popularności wśród znajomych, atrakcyjności towarzyskiej, akceptacji innych i bycia lubianym;
  • Zdolności przywódcze – umiejętność kierowania, zarządzania ludźmi, zdolność wpływania na zachowania innych oraz asertywność;
  • Samokontrola – postrzeganie własnej wytrwałości, zdyscyplinowania oraz umiejętność panowania nad ciałem i emocjami;
  • Moralna samoakceptacja – zgodność pomiędzy wyznawanymi wartościami, a własnym postępowaniem;
    – Atrakcyjność fizyczna – ocena wyglądu oraz atrakcyjność seksualna;
    – Witalność – forma fizyczna i zdrowie.

Wyniki badania wyszczególnionych powyżej obszarów u osób z tak zwanej grupy DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) wskazują, że posiadają oni zdecydowanie niższą globalną samoocenę w porównaniu z osobami, które nie doświadczyły uzależnienia opiekuna.

Osoby dysponujące niższą globalną samooceną częściej w codziennym życiu stosują tak zwane strategie samoutrudniania. Strategie te stosowane są z obawy przed zmianą, w celu utrzymania poczucia spójnej struktury JA i dotychczasowej oceny siebie, a tym samym wywołują kolejne niepowodzenia. Należą do nich:

  • Unikanie porażki. Na przykład stosowanie strategii typu: chcę zdać egzamin,
    zamiast chcę zdać na piątkę, nie chcę zostać zwolnionym, zamiast chcę osiągać dobre
    wyniki w pracy.
  • Unikanie odrzucenia. Osoby o wysokiej samoocenie częściej postępują zgodnie z
    formułą jak być akceptowanym, w odróżnieniu od osób nisko oceniających się,
    które kierują się motywem jak uniknąć odrzucenia.
  • Rezygnacja z zadań o wyższym poziomie ryzyka (aplikowanie na atrakcyjne kierunki studiów, na atrakcyjne stanowiska, posady).
  • Rezygnacja z zadań, które potencjalnie mogą być publicznie poniżające (publiczne zabieranie głosu – wystąpienia, przemówienia, wygłaszanie prelekcji, motywowanie innych, kierowanie zespołem ludzi).
  • Niepodejmowanie zadań badających lub sprawdzających kompetencje, umiejętności, wiedzę (nowa praca, samozatrudnienie, koleżeńska rywalizacja, podnoszenie kwalifikacji).
  • Unikanie konfrontacji czy unikanie postawy asertywnej, z obawy przed utratą akceptacji.

Wyniki szczegółowej analizy pokazują, że osoby z grupy DDA (niezależnie od płci) posiadają zdecydowanie niższy wskaźnik samooceny, ale rozkłada się to różnie w zależności od ocenianego obszaru. Wyniki istotnie niższe dotyczą samooceny związanej z poczuciem bycia kochanym w bliskich relacjach, które to przekłada się na umiejętność budowania relacji w dorosłym życiu i umiejętność dbania o własne granice w relacji z innymi. W tej grupie wyraźnie niższe jest również poczucie akceptacji i bycia lubianym przez innych. Obszar ten ma duże znaczenie w budowaniu sieci kontaktów społecznych zapewniających wsparcie oraz w zakresie możliwości rozwoju zawodowego w środowiskach promujących dobre kompetencje społeczne. Mężczyźni z doświadczeniem DDA oceniają zdecydowanie niżej poczucie własnej kompetencji. Czynnik ten ma istotne znacznie w adekwatnym zarządzaniu i wykorzystywaniu posiadanej wiedzy i doświadczenia. Uwzględnić tutaj należy wiarę we własne możliwości przy aplikowaniu o pracę, staraniu się o awans, podejmowaniu nowych wyzwań rozwojowych oraz realizację marzeń i ambicji. Osoby z rodzin dotkniętych uzależnieniem posiadają również niższą samoocenę dotyczącą atrakcyjności fizycznej i atrakcyjności seksualnej. Wynik ten może być ważnym wskaźnikiem przy trudnościach w uzyskiwaniu satysfakcji z życia partnerskiego.

Świadomość powyższych deficytów oraz ich źródła pozwala wejść na ścieżkę rozwoju i zmiany. Optymistyczne jest to, iż zarówno osobowość jak i samoocena nie są ustalone raz na zawsze, wręcz przeciwnie – są one dynamiczne. Osoby z grupy DDA najczęściej mają większe zasoby niż im się wydaje, a ich odkrywanie i uruchamianie pozwala właśnie na rozwój i pozytywną zmianę – w kierunku pełniejszego i bardziej satysfakcjonującego życia.

Opracował: mgr Cezary Barański

mgr Cezary Barański

Psycholog, seksuolog, psychoterapeuta indywidualny i systemowy. Prowadzi terapię par, rodzin, młodzieży, osób z grup mniejszościowych oraz osób dotkniętych problemami uzależnienia,… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również: