Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Lęk napadowy, lęk uogólniony, fobia społeczna i nerwica natręctw – co pacjent powinien wiedzieć o farmakoterapii?

Poniżej przedstawiono podstawowe i przydatne informacje na temat farmakoterapii zaburzeń lekowych (nerwic):

  • Farmakoterapia zaburzeń lękowych nie zawsze jest konieczna – o tym czy do zalecanej psychoterapii dołączyć leki lub zastąpić psychoterapię lekami decyduje psychiatra i/lub psychoterapeuta, po dokonaniu oceny nasilenia zaburzeń lękowych oraz przeanalizowaniu najbardziej optymalnych dla danego pacjenta rozwiązań terapeutycznych.
  • W przypadku gdy farmakoterapia lęku (w różnych jego odmianach) lub zespołów lękowych (np. zespół lęku napadowego – tzw. „napady paniki”, zespół lęku uogólnionego, fobia społeczna, nerwica natręctw) jest wskazana podstawą leczenia są tzw.  leki przeciwdepresyjne, takie jak:
    • inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (sertralina, paroksetyna, citalopram, escitalopram, fluoksetyna, fluwoksamina) oraz wenlafaksyna (selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) i klomipramina (trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny blokujący wychwyt serotoniny),
    • bupropion (lek blokujący wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny), moklobemid (inhibitor monoaminooksydazy A) – stosowane niekiedy w fobii społecznej.
  • Leki przeciwdepresyjne:

    • nie mają działania uzależniającego,
    • nie działają doraźnie – oznacza to że po zażyciu pojedynczej czy kilku tabletek stan pacjenta się nie poprawi a efekt przeciwlękowy jest rezultatem wielodniowego a nawet wielotygodniowego, stopniowego rozwijania się działania leku,
    • brane nieregularnie, z przerwami lub doraźnie nie mają działania terapeutycznego lub to działanie mogą utracić – należy je stosować ściśle według wskazań lekarza, nieopuszczając dawek,
    • mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, przepisanymi przez innych specjalistów oraz z kupowanymi bez recepty lekami i suplementami diety (łącznie z preparatami naturalnymi czy ziołowymi) – psychiatra powinien zostać poinformowany o wszystkich takich lekach i preparatach jakie otrzymuje lub planuje zażywać pacjent,
    • nie działają od razu – pierwszych efektów działania leku przeciwdepresyjnego należy spodziewać się najwcześniej po około 2 tygodniach zażywania pełnej dawki terapeutycznej. Pełne działanie leku przeciwdepresyjnego rozwija się zwykle w ciągu 4–8 tygodni stosowania, a w przypadku osób cierpiących na nerwicę natręctw lub pacjentów w wieku podeszłym czas ten może być dłuższy.
  • W leczeniu farmakologicznym zespołów lękowych stosuje się niekiedy wyższe dawki leków przeciwdepresyjnych niż ma to miejsce w leczeniu depresji.
  • Leczenie farmakologiczne lęku jest procesem długotrwałym, wymagającym kontynuacji jeszcze długo (kilka, kilkanaście miesięcy) po całkowitym ustąpieniu objawów. Optymalny czas stosowania leku wyznacza psychiatra w porozumieniu z pacjentem, w oparciu o analizę wielu czynników.
  • Przedwczesne odstawienie leków przeciwdepresyjnych jest niewskazane i stwarza znaczące ryzyko nawrotu objawów lękowych.
  • Gwałtowne odstawienie leku przeciwdepresyjnego (np. zaniechanie jednej lub kliku dawek) jest niewskazane i może skutkować pojawieniem się nieprzyjemnych i niepokojących objawów odstawiennych. Jednak w przypadku pominięcia dawki nie należy tej dawki „nadrabiać” – np. biorąc podwójną dawkę na następny dzień lub o następnej porze stosowania.
  • Zażywanie każdego leku przeciwdepresyjnego może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych (bardzo zróżnicowanych w zależności od tego jaki lek został przepisany), ale:
    • w przypadku leków nowej generacji większość objawów niepożądanych pojawia się tylko w trakcie włączania leku i ustępuje bezpowrotnie lub ulega znaczącej redukcji po kilku, kilkunastu dniach,
    • dla większości pacjentów udaje się dopasować profil potencjalnych działań niepożądanych do ich preferencji tak, że nawet długotrwałe stosowanie leku nie jest uciążliwe
  • Stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych może wiązać się z występowaniem zaburzeń funkcji seksualnych:
    • najczęściej polegają one na spadku popędu płciowego (libido), wydłużeniu czasu potrzebnego do osiągnięcia orgazmu lub niemożności osiągnięcia orgazmu. Rzadziej są to zaburzenia erekcji u mężczyzn lub suchość dróg rodnych u kobiet,
    • wszystkie zaburzenia funkcji seksualnych po lekach przeciwdepresyjnych mają charakter odwracalny – tj. ustępują w przypadku redukcji dawki leku, odstawienia leku lub zamiany na inny lek,
    • jeżeli pojawią się zaburzenia funkcji seksualnych, należy powiedzieć o nich lekarzowi – w znacznej części przypadków udaje się je usunąć lub zmniejszyć ich nasilenie wprowadzając odpowiednie modyfikacje w leczeniu.
  • Na początku leczenia zaburzeń lękowych do leku przeciwdepresyjnego psychiatra dołącza niekiedy inne preparaty wspomagające:
    • leki uspokajające (anksjolityczne) i nasenne z grupy benzodwuazepin (np.: bromazepam, klorazepat, temazepam, medazepam, midazolam, alprazolam, diazepam, estazolam, klobazam, lorazepam, oksazepam, nitrazepam),
    • leki nasenne nowej generacji – tak zwane Z-leki: zaleplon, zopiklon, zolpidem,
    • leki przeciwdepresyjne o działaniu nasennym i uspokajającym (np. :doksepina, mianseryna, mirtazapina, trazodon)
  • Należy pamiętać, że leki uspokajające i nasenne (z grupy benzodwuazepin i Z-leki):
    • mają działanie wyłącznie objawowe – ich zastosowanie ma na celu przyniesienie ulgi pacjentowi z pierwszych dniach leczenia, w trackie czekania na działanie leku przeciwdepresyjnego. Leki te nie mogą „wyleczyć” pacjenta z lęku i towarzyszących mu innych objawów – ich działanie można by obrazowo porównać do zastosowania leku przeciwbólowego w bólu zęba (dopiero działanie przyczynowe – wizyta u dentysty – usunie problem). Wyleczenie z objawów zespołu lękowego jest możliwe po zastosowaniu psychoterapii lub farmakoterapii lekami przeciwdepresyjnymi lub kombinacji tych dwóch metod.
    • Mają działanie uzależniające (jest ono znacznie słabsze w przypadku tzw. Z-leków, w porównaniu do pochodnych benzodwuazepiny), a zatem:
      • Ich stosowanie powinno być krótkotrwałenie dłuższe niż kilka tygodni – o konieczności dłuższego stosowania leku uspokajającego lub nasennego decyduje psychiatra oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta.
      • Najczęściej powinny być stosowane  nieregularnie, doraźnie, tylko w gorsze dni i w najmniejszych skutecznych dawkach. O ewentualnej konieczności systematycznego, codziennego stosowania leku nasennego lub uspokajającego decyduje psychiatra oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta.
      • Jeżeli przez okres dłuższy niż kilka tygodni stosujesz stale lek uspokajający lub nasenny – o zasadność takiego postępowania oraz związane z nim ryzyko zapytaj psychiatrę. Jeżeli leki te są przepisywane przez dłuższy czas przez lekarza innej specjalności – poproś go o konsultację u psychiatry.  
  • Niektóre leki stosowane w terapii lęku (np. część leków przeciwdepresyjnych, wszystkie leki uspokajające z grupy benzodwuazepin) mogą upośledzać zdolność do prowadzenia samochodu i obsługi maszyn – zawsze zapytaj czy biorąc dany lek możesz kierować lub pracować na dotychczasowym stanowisku.
  • Stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych i innych leków stosowanych w terapii lęku może być przeciwwskazane w pewnych chorobach somatycznych, dlatego należy poinformować psychiatrę o wszystkich rozpoznanych i leczonych u innych lekarzy schorzeniach.
  • Niektóre leki przeciwdepresyjne oraz wszystkie leki uspokajające i nasenne mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z alkoholem – należy o to dopytać psychiatrę.
  • W trakcie stosowania leków przeciwdepresyjnych może dojść do istotnych zmian apetytu i masy ciała (spadek lub wzrost) – warto regularnie kontrolować wagę ciała, a o jej istotnych zmianach poinformować psychiatrę.
  • Leki przeciwdepresyjne i uspokajające różnią się między sobą stopniem bezpieczeństwa dla płodu w trakcie ich stosowania przez kobietę w ciąży, jednak według obecnego stanu wiedzy nie można w przypadku żadnego z tych leków powiedzieć że jest on w pełni bezpieczny. Dlatego też kobieta:
    • biorąc lek przeciwdepresyjny lub uspokajający powinna stosować skuteczne i sprawdzone metody antykoncepcji,
    • przed zajściem w ciążę powinna wcześniej odstawić lek przeciwdepresyjny lub uspokajający, planując wraz z psychiatrą odpowiedni na to moment i tempo odstawiania,
    • która bierze lek przeciwdepresyjny lub uspokajający i odkryje, iż jest w ciąży powinna niezwłocznie skonsultować się z psychiatrą. Ryzyko związane ze stosowaniem leku przeciwdepresyjnego w ciąży  jest różne – zależne od typu leku oraz trymestru ciąży. Zatem psychiatra może zdecydować o utrzymaniu leku, bądź jego odstawieniu czy zamianie na inny preparat.
  • W przypadku niektórych pacjentów, po pewnym okresie stosowania działanie leku przeciwdepresyjnego może okazać się „za silne” i prowadzić do stanów euforii, pobudzenia, rozdrażnienia (aż do hipomanii lub manii włącznie) – pojawienie się takiej reakcji wymaga niezwłocznego skontaktowania się z lekarzem (najlepiej psychiatrą).
  • Jeżeli pomimo zażywania leku objawy lękowe nasilają się lub wystąpią objawy depresyjne (w tym myśli samobójcze) należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Opracował dr hab. n. med. Marcin Siwek

dr hab. n. med. Marcin Siwek

Doktor habilitowany nauk medycznych, specjalista psychiatra. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Kierownik  Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Wczesne wykrywanie zaburzeń pamięci
12 listopada 2012

Chorobę Alzheimera można podejrzewać u starszej osoby, która skarży się na problemy z pamięcią. Poza oceną objawów choroby nie istnieją żadne inne metody (np.... »

Skala lęku społecznego Leibowitza
20 czerwca 2012

Skala lęku społecznego Leibowitza (The Leibowitz Social Anxiety Scale – LSAS) pozwala ocenić nasilenie objawów fobii społecznej oraz jej wpływu na codzienne... »