Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Lęk napadowy, lęk uogólniony, fobia społeczna i nerwica natręctw – co pacjent powinien wiedzieć o farmakoterapii?

Poniżej przedstawiono podstawowe i przydatne informacje na temat farmakoterapii zaburzeń lekowych (nerwic):

  • Farmakoterapia zaburzeń lękowych nie zawsze jest konieczna – o tym czy do zalecanej psychoterapii dołączyć leki lub zastąpić psychoterapię lekami decyduje psychiatra i/lub psychoterapeuta, po dokonaniu oceny nasilenia zaburzeń lękowych oraz przeanalizowaniu najbardziej optymalnych dla danego pacjenta rozwiązań terapeutycznych.
  • W przypadku gdy farmakoterapia lęku (w różnych jego odmianach) lub zespołów lękowych (np. zespół lęku napadowego – tzw. „napady paniki”, zespół lęku uogólnionego, fobia społeczna, nerwica natręctw) jest wskazana podstawą leczenia są tzw.  leki przeciwdepresyjne, takie jak:
    • inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (sertralina, paroksetyna, citalopram, escitalopram, fluoksetyna, fluwoksamina) oraz wenlafaksyna (selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) i klomipramina (trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny blokujący wychwyt serotoniny),
    • bupropion (lek blokujący wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny), moklobemid (inhibitor monoaminooksydazy A) – stosowane niekiedy w fobii społecznej.
  • Leki przeciwdepresyjne:
    • nie mają działania uzależniającego,
    • nie działają doraźnie – oznacza to że po zażyciu pojedynczej czy kilku tabletek stan pacjenta się nie poprawi a efekt przeciwlękowy jest rezultatem wielodniowego a nawet wielotygodniowego, stopniowego rozwijania się działania leku,
    • brane nieregularnie, z przerwami lub doraźnie nie mają działania terapeutycznego lub to działanie mogą utracić – należy je stosować ściśle według wskazań lekarza, nieopuszczając dawek,
    • mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, przepisanymi przez innych specjalistów oraz z kupowanymi bez recepty lekami i suplementami diety (łącznie z preparatami naturalnymi czy ziołowymi) – psychiatra powinien zostać poinformowany o wszystkich takich lekach i preparatach jakie otrzymuje lub planuje zażywać pacjent,
    • nie działają od razu – pierwszych efektów działania leku przeciwdepresyjnego należy spodziewać się najwcześniej po około 2 tygodniach zażywania pełnej dawki terapeutycznej. Pełne działanie leku przeciwdepresyjnego rozwija się zwykle w ciągu 4–8 tygodni stosowania, a w przypadku osób cierpiących na nerwicę natręctw lub pacjentów w wieku podeszłym czas ten może być dłuższy.
  • W leczeniu farmakologicznym zespołów lękowych stosuje się niekiedy wyższe dawki leków przeciwdepresyjnych niż ma to miejsce w leczeniu depresji.
  • Leczenie farmakologiczne lęku jest procesem długotrwałym, wymagającym kontynuacji jeszcze długo (kilka, kilkanaście miesięcy) po całkowitym ustąpieniu objawów. Optymalny czas stosowania leku wyznacza psychiatra w porozumieniu z pacjentem, w oparciu o analizę wielu czynników.
  • Przedwczesne odstawienie leków przeciwdepresyjnych jest niewskazane i stwarza znaczące ryzyko nawrotu objawów lękowych.
  • Gwałtowne odstawienie leku przeciwdepresyjnego (np. zaniechanie jednej lub kliku dawek) jest niewskazane i może skutkować pojawieniem się nieprzyjemnych i niepokojących objawów odstawiennych. Jednak w przypadku pominięcia dawki nie należy tej dawki „nadrabiać” – np. biorąc podwójną dawkę na następny dzień lub o następnej porze stosowania.
  • Zażywanie każdego leku przeciwdepresyjnego może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych (bardzo zróżnicowanych w zależności od tego jaki lek został przepisany), ale:
    • w przypadku leków nowej generacji większość objawów niepożądanych pojawia się tylko w trakcie włączania leku i ustępuje bezpowrotnie lub ulega znaczącej redukcji po kilku, kilkunastu dniach,
    • dla większości pacjentów udaje się dopasować profil potencjalnych działań niepożądanych do ich preferencji tak, że nawet długotrwałe stosowanie leku nie jest uciążliwe
  • Stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych może wiązać się z występowaniem zaburzeń funkcji seksualnych:
    • najczęściej polegają one na spadku popędu płciowego (libido), wydłużeniu czasu potrzebnego do osiągnięcia orgazmu lub niemożności osiągnięcia orgazmu. Rzadziej są to zaburzenia erekcji u mężczyzn lub suchość dróg rodnych u kobiet,
    • wszystkie zaburzenia funkcji seksualnych po lekach przeciwdepresyjnych mają charakter odwracalny – tj. ustępują w przypadku redukcji dawki leku, odstawienia leku lub zamiany na inny lek,
    • jeżeli pojawią się zaburzenia funkcji seksualnych, należy powiedzieć o nich lekarzowi – w znacznej części przypadków udaje się je usunąć lub zmniejszyć ich nasilenie wprowadzając odpowiednie modyfikacje w leczeniu.
  • Na początku leczenia zaburzeń lękowych do leku przeciwdepresyjnego psychiatra dołącza niekiedy inne preparaty wspomagające:
    • leki uspokajające (anksjolityczne) i nasenne z grupy benzodwuazepin (np.: bromazepam, klorazepat, temazepam, medazepam, midazolam, alprazolam, diazepam, estazolam, klobazam, lorazepam, oksazepam, nitrazepam),
    • leki nasenne nowej generacji – tak zwane Z-leki: zaleplon, zopiklon, zolpidem,
    • leki przeciwdepresyjne o działaniu nasennym i uspokajającym (np. :doksepina, mianseryna, mirtazapina, trazodon)
  • Należy pamiętać, że leki uspokajające i nasenne (z grupy benzodwuazepin i Z-leki):
    • mają działanie wyłącznie objawowe – ich zastosowanie ma na celu przyniesienie ulgi pacjentowi z pierwszych dniach leczenia, w trackie czekania na działanie leku przeciwdepresyjnego. Leki te nie mogą „wyleczyć” pacjenta z lęku i towarzyszących mu innych objawów – ich działanie można by obrazowo porównać do zastosowania leku przeciwbólowego w bólu zęba (dopiero działanie przyczynowe – wizyta u dentysty – usunie problem). Wyleczenie z objawów zespołu lękowego jest możliwe po zastosowaniu psychoterapii lub farmakoterapii lekami przeciwdepresyjnymi lub kombinacji tych dwóch metod.
    • Mają działanie uzależniające (jest ono znacznie słabsze w przypadku tzw. Z-leków, w porównaniu do pochodnych benzodwuazepiny), a zatem:
      • Ich stosowanie powinno być krótkotrwałenie dłuższe niż kilka tygodni – o konieczności dłuższego stosowania leku uspokajającego lub nasennego decyduje psychiatra oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta.
      • Najczęściej powinny być stosowane  nieregularnie, doraźnie, tylko w gorsze dni i w najmniejszych skutecznych dawkach. O ewentualnej konieczności systematycznego, codziennego stosowania leku nasennego lub uspokajającego decyduje psychiatra oceniając bezpieczeństwo i zasadność takiego postępowania – indywidualnie dla każdego pacjenta.
      • Jeżeli przez okres dłuższy niż kilka tygodni stosujesz stale lek uspokajający lub nasenny – o zasadność takiego postępowania oraz związane z nim ryzyko zapytaj psychiatrę. Jeżeli leki te są przepisywane przez dłuższy czas przez lekarza innej specjalności – poproś go o konsultację u psychiatry.  
  • Niektóre leki stosowane w terapii lęku (np. część leków przeciwdepresyjnych, wszystkie leki uspokajające z grupy benzodwuazepin) mogą upośledzać zdolność do prowadzenia samochodu i obsługi maszyn – zawsze zapytaj czy biorąc dany lek możesz kierować lub pracować na dotychczasowym stanowisku.
  • Stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych i innych leków stosowanych w terapii lęku może być przeciwwskazane w pewnych chorobach somatycznych, dlatego należy poinformować psychiatrę o wszystkich rozpoznanych i leczonych u innych lekarzy schorzeniach.
  • Niektóre leki przeciwdepresyjne oraz wszystkie leki uspokajające i nasenne mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z alkoholem – należy o to dopytać psychiatrę.
  • W trakcie stosowania leków przeciwdepresyjnych może dojść do istotnych zmian apetytu i masy ciała (spadek lub wzrost) – warto regularnie kontrolować wagę ciała, a o jej istotnych zmianach poinformować psychiatrę.
  • Leki przeciwdepresyjne i uspokajające różnią się między sobą stopniem bezpieczeństwa dla płodu w trakcie ich stosowania przez kobietę w ciąży, jednak według obecnego stanu wiedzy nie można w przypadku żadnego z tych leków powiedzieć że jest on w pełni bezpieczny. Dlatego też kobieta:
    • biorąc lek przeciwdepresyjny lub uspokajający powinna stosować skuteczne i sprawdzone metody antykoncepcji,
    • przed zajściem w ciążę powinna wcześniej odstawić lek przeciwdepresyjny lub uspokajający, planując wraz z psychiatrą odpowiedni na to moment i tempo odstawiania,
    • która bierze lek przeciwdepresyjny lub uspokajający i odkryje, iż jest w ciąży powinna niezwłocznie skonsultować się z psychiatrą. Ryzyko związane ze stosowaniem leku przeciwdepresyjnego w ciąży  jest różne – zależne od typu leku oraz trymestru ciąży. Zatem psychiatra może zdecydować o utrzymaniu leku, bądź jego odstawieniu czy zamianie na inny preparat.
  • W przypadku niektórych pacjentów, po pewnym okresie stosowania działanie leku przeciwdepresyjnego może okazać się „za silne” i prowadzić do stanów euforii, pobudzenia, rozdrażnienia (aż do hipomanii lub manii włącznie) – pojawienie się takiej reakcji wymaga niezwłocznego skontaktowania się z lekarzem (najlepiej psychiatrą).
  • Jeżeli pomimo zażywania leku objawy lękowe nasilają się lub wystąpią objawy depresyjne (w tym myśli samobójcze) należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Opracował dr n. med. Marcin Siwek

dr n. med. Marcin Siwek

Specjalista psychiatra, lekarz z 15-letnim stażem pracy. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Adiunkt w Zakładzie Zaburzeń Afektywnych Katedry… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Fobia społeczna
lek. med. Paweł Brudkiewicz 24 kwietnia 2012

Fobia społeczna zwana także zespołem lęku społecznego lub lękiem społecznym, należy do najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. W związku z jej znacznym... »