Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Fobia społeczna zwana także zespołem lęku społecznego lub lękiem społecznym, należy do najczęściej występujących zaburzeń psychicznych.

W związku z jej znacznym rozpowszechnieniem jest nawet określana przez niektórych badaczy jako choroba cywilizacyjna. Według różnych szacunków dotyka 3–13% populacji ogólnej. Charakteryzuje się występowaniem silnego lęku, zwykle związanego z obawą przed ośmieszeniem się lub poniżeniem w różnych sytuacjach o charakterze społecznym (związanych z obecnością obserwatora lub obserwatorów), jak np. publiczne przemawianie, podejmowanie rozmów. Samo wyobrażenie sobie (antycypacja) takiej sytuacji może powodować nasilony lęk, osiągający niekiedy poziom lęku panicznego. Lękowi towarzyszą nieprzyjemne objawy wegetatywne jak m.in.: kołatanie serca, uczucie braku tchu, gorąca, pocenie się, czerwienienie się, drżenie rąk i mięśni. Osoba dotknięta fobią społeczną jest zwykle przekonana, że wspomniane objawy są dla wszystkich widoczne i kompromitujące. Choć zdaje sobie sprawę z nadmierności doświadczanego lęku, nie potrafi jednak sobie z nim poradzić.  Dyskomfort związany z objawami prowadzi do unikania sytuacji o charakterze społecznym, w przekonaniu o konieczności zapobieżenia „katastrofie towarzyskiej”. Może to skutkować tendencją do izolowania się od innych.

Objawy najczęściej rozpoczynają się w okresie dorastania i nie leczone mogą przyjmować postać chroniczną, znacznie upośledzając codzienne funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Nierzadko mogą współwystępować z nimi inne zaburzenia lękowe, afektywne (np. depresja) lub nadużywanie substancji psychoaktywnych. W literaturze fachowej zwraca się uwagę na to, że osoby dotknięte fobią społeczną są narażone na większe ryzyko uzależnień – mogą przy pomocy np. alkoholu próbować radzić sobie z przykrymi objawami, „dodawać sobie odwagi”. Takie działanie jest jednak nieskuteczne na dłuższą metę, a nawet może nasilać i utrwalać dolegliwości.

Przyczyny

Podobnie jak w przypadku wielu dolegliwości i zaburzeń psychicznych, także w fobii społecznej przyczyny są uwarunkowane wieloczynnikowo i są wypadkową interakcji wpływów biologicznych, psychologicznych i społecznych. Po stronie tych pierwszych zwraca się uwagę m.in. na wpływ dziedziczenia oraz czynniki neurochemiczne. Z perspektywy psychospołecznej podkreśla się przede wszystkim znaczenie czynników związanych z uczeniem się. Teoria uczenia się – szczególnie istotna w przypadku fobii – przedstawia proste i klarowne wyjaśnienie objawów jako zachowań wyuczonych (możliwych więc do oduczenia się).

Leczenie

Fobię społeczną można obecnie skutecznie leczyć przy pomocy farmakoterapii i/lub psychoterapii. Wiele badań wskazuje na zalety łącznego stosowania tych interwencji, jednak nie w każdym przypadku musi się to okazać konieczne i zasadne. Znaczący może wydać się fakt, że osoby z fobią społeczną stosunkowo rzadko poszukują profesjonalnej pomocy w mylnym przekonaniu że „taka już moja natura i nic się z tym nie da zrobić”.

Farmakoterapia zwykle polega na zastosowanie leku z grupy SSRI lub wenlafaksyny. Czasami stosuje się tymczasowe leczenie uzupełniające z wykorzystaniem benzodiazepin. W przypadku leków z tej ostatniej grupy należy pamiętać, że ze względów bezpieczeństwa można je przyjmować jedynie krótkoterminowo i najlepiej z przerwami. W przeciwnym razie tracą one swoją skuteczność (zjawisko tolerancji), a zaczynają dominować działania niepożądane i pojawia się ryzyko uzależnienia.

Psychoterapia najczęściej uwzględnia zastosowanie technik poznawczych i behawioralnych, takich jak desensytyzacja (przełamywanie lęku poprzez stopniowe, zaplanowane narażanie się na niego), przeformułowanie poznawcze (zmiana myślenia o objawach, własnej osobie i innych ludziach), a także cały zakres zadań domowych mających na celu stopniowe oswajanie lęku i budowanie większej pewności siebie w sytuacjach społecznych.

Przeczytaj również: