Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Fobia społeczna czy „tylko” nieśmiałość?

Wraz z rosnącą świadomością społeczną znaczenia rozpowszechnienia fobii społecznej coraz częściej pojawia się pytanie o granice tej diagnozy, czyli: gdzie kończy się fobia społeczna a zaczyna „zwykła” nieśmiałość?

Niektórzy twierdzą nawet, że mówienie o fobii społecznej to niepotrzebne patologizowanie normalnej cechy osobowości jaką jest nieśmiałość. Poglądowi temu przeczą wyniki wielu wiarygodnych badań klinicznych. Zobaczmy więc w czym fobia społeczna i nieśmiałość są podobne, a w czym zdecydowanie się różnią.

Wyniki badań, których tematem była fobia społeczna (zespół lęku społecznego) i nieśmiałość potwierdzają, że istotnie stany te mają pewne cechy wspólne: osoby z obu grup przeżywają tzw. nasilone pobudzenie autonomiczne w sytuacjach społecznych (w postaci m.in. przyspieszonej akcji serca, rumienienia się, pocenia się). Dodatkowo w obu grupach występują: słabiej rozwinięte umiejętności społeczne (m.in. w zakresie zdolności podtrzymywania kontaktu wzrokowego, pauzy w wypowiedziach), unikanie sytuacji społecznych oraz myśli, w których pojawia się wyobrażenie „bycia źle ocenianym przez innych”.

Na tym jednak główne podobieństwa się kończą. Różnice rozpoczynają się znaczącą dysproporcją w rozpowszechnieniu obu zjawisk. Nieśmiałość dotyczy wg badań bardzo wielu osób, bo nawet 40-50% populacji, podczas gdy fobia społeczna dotyka „jedynie” od 3% do maksymalnie 16% populacji. Nawet 90% studentów deklaruje, że byli nieśmiali w jakimś okresie swojego życia. Kolejne aspekty wyraźnie odróżniające nieśmiałość od fobii społecznej to: nasilenie unikania przebywania w sytuacjach społecznych, poziom pogorszenia funkcjonowania społecznego i zawodowego oraz przebieg dolegliwości. Mówiąc bardziej konkretnie, osoby nieśmiałe prezentują istotnie mniej nasilone unikanie i pogorszenie funkcjonowania, a ich objawy cechują się zmiennym i przejściowym charakterem (w przeciwieństwie do osób z fobią społeczną).

By lepiej zrozumieć rozróżnienie pomiędzy fobią społeczną i nieśmiałością można też przyglądnąć się tzw. podkategoriom nieśmiałości. I tak np. Philip Zimbardo mówi o 2 typach nieśmiałości: o nieśmiałych introwertykach, którzy wolą żyć samotnie i nie są sprawni w kontaktach z innymi oraz o nieśmiałych ekstrawertykach, którzy pragną kontaktów z ludźmi, jednak brakuje im umiejętności społecznych i doświadczają silnego dyskomfortu w sytuacjach towarzyskich. Prawdopodobnie właśnie nieśmiali ekstrawertycy są bardziej narażeni na rozwinięcie objawów fobii społecznej.

Podsumowując, różnice pomiędzy nieśmiałością a fobią społeczną nie są dla badaczy do końca jasne. Niektórzy twierdzą, że to dwa, zupełnie odmienne zjawiska, ale nie brakuje też takich, którzy uważają, że fobia społeczna nie jest niczym innym jak skrajnie nasiloną nieśmiałością. Istnieje nawet tzw. model „spektrum nieśmiałości”, według której nasilenie cechy jaką jest nieśmiałość warunkuje wystąpienie oraz charakter fobii społecznej. W przypadku niewielkiej lub przeciętnej nieśmiałości nie ma cech fobii społecznej. W przypadku umiarkowanej nieśmiałości – może wystąpić fobia społeczna ograniczona do konkretnych sytuacji (tzw. niezgeneralizowana, np. dotycząca jedynie przemówień publicznych). W przypadku bardzo nasilonej nieśmiałości – rozwija się uogólniona fobia społeczna (dotycząca większości sytuacji społecznych). I wreszcie w przypadku skrajnego nasilenia nieśmiałości mamy do czynienia z podtypem zaburzeń osobowości, czyli  osobowością unikającą (lękliwą).

Trwające badania nad fobią społeczną prawdopodobnie pozwolą lepiej zrozumieć jej istotę i opracować jeszcze skuteczniejsze sposoby leczenia osób cierpiących na to zaburzenie.

Opracował: mgr Grzegorz Mączka na podstawie: “Scrutinizing the relationship between shyness and social phobia”. D. A Chavira, M. B. Stein,V. L. Malcarne. Journal of Anxiety Disorders, Volume 16, Issue 6 2002, Pages 585–598

 

dr n. med. Grzegorz Mączka

Certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, specjalista psycholog kliniczny, dydaktyk. Doświadczenie zawodowe zdobywał podczas wieloletniej pracy w… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Fobia społeczna
lek. med. Paweł Brudkiewicz 24 kwietnia 2012

Fobia społeczna zwana także zespołem lęku społecznego lub lękiem społecznym, należy do najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. W związku z jej znacznym... »

Skala lęku społecznego Leibowitza
20 czerwca 2012

Skala lęku społecznego Leibowitza (The Leibowitz Social Anxiety Scale – LSAS) pozwala ocenić nasilenie objawów fobii społecznej oraz jej wpływu na codzienne... »