Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Czym są zaburzenia psychosomatyczne?

Zaburzenia psychosomatyczne to dolegliwości somatyczne (cielesne), które mają podłoże w psychice. Niekiedy nazywa się je także zaburzeniami psychofizjologicznymi.

O tym, że ludzka kondycja cielesna i psychiczna pozostają we wzajemnym związku lekarze wiedzieli przynajmniej od czasów Hipokratesa. Bardziej współcześnie Zygmunt Freud twierdził, że nieświadome myśli i uczucia mogą zostać zamienione w objaw fizyczny (czyli – somatyczny, tzw. reakcja konwersyjna). Formalne badania nad chorobami psychosomatycznymi rozpoczęły się w Europie na początku XX wieku. W rezultacie powstały 3 popularne teorie tłumaczące powstawanie tych zaburzeń, według nich:

  • doświadczany przewlekle stres psychologiczny może wpływać na osłabienie konstytucjonalne organów ciała (które wtedy stają się źródłem powstania objawu somatycznego),
  • poszczególne rodzaje stresu mają wywoływać określone choroby,
  • połączenie predyspozycji fizjologicznych (słabość narządu) oraz stresu psychologicznego skutkuje powstawaniem zaburzenia psychosomatycznego.

Właśnie trzecia z tradycyjnych teorii jest najbliższa współcześnie dominującemu modelowi biopsychospołecznemu, zgodnie z którym zakłada się, że w powstawaniu różnych dolegliwości uczestniczą zarówno czynniki biologiczne jak i psychologiczne oraz społeczne.

Części ciała najczęściej dotknięte zaburzeniami psychosomatycznymi wiążą się z układami: trawiennym (np. wrzody żołądka), oddechowym (np. astma) oraz sercowo–naczyniowym (np. choroba wieńcowa).

Jednym z powszechniej znanych „powiązań psychosomatycznych” jest relacja pomiędzy stresem i chorobą wieńcową. Opisano tzw. „osobowość typu A” (lub wzór zachowania typu A) charakteryzujący osobę agresywną, rywalizującą, niecierpliwą i kontrolującą – będącą czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej. Wykazano, że osoby o tym typie osobowości mają istotnie większe szanse zachorowania niż np. osoby spokojne, mniej wrogie i mniej żyjące pod presją czasu. Postulowano nawet, że „osobowość typu A” jest poważniejszym czynnikiem ryzyka niż palenie, wysoki poziom cholesterolu czy podeszły wiek.

Stres może także wpływać na układ odpornościowy zwiększając narażenie na zakażenie bakteryjne lub wirusowe, a nawet na rozwój komórek rakowych. Osoby żyjące w przewlekłym stresie i słabo sobie z nim radzące częściej zapadają na choroby zakaźne. Wiadomo, że niektóre reakcje organizmu będącego pod wpływem stresu takie jak np. wydzielanie kortyzolu, adrenaliny i innych hormonów – tłumią aktywność układu odpornościowego. Badaniem tych zjawisk zajmuje się psychoneuroimmunologia – nauka badająca interakcje psychiki i fizjologii oraz ich wpływu na ludzką odporność.

Osoby dotknięte dolegliwościami psychosomatycznymi mogą skorzystać z pomocy psychologicznej i/lub lekarskiej. By poznać odpowiedni sposób leczenia powinny w pierwszej kolejności być poddane badaniom mającym wykluczyć obecność rzeczywistej choroby somatycznej, a gdy to nastąpi odpowiedni plan leczenia może przedstawić psycholog lub psychiatra.

Opracował: mgr Grzegorz Mączka na podstawie: The Gale Encyclopedia of Psychology 2nd edition, Gale Group 2001 

dr n. med. Grzegorz Mączka

Certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, specjalista psycholog kliniczny, dydaktyk. Doświadczenie zawodowe zdobywał podczas wieloletniej pracy w… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również: