Centrum Dobrej Terapii

Specjalistyczny ośrodek pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.

Choroba afektywna dwubiegunowa – problemy diagnostyczne

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) stanowi jeden z poważniejszych problemów w zakresie zdrowia publicznego. Jak wynika z rosnącej liczby doniesień choroba ta bardzo często i długo pozostaje nierozpoznana lub mylnie zdiagnozowana jako inna jednostka.

Błędne diagnozy dotyczą nawet około 70% pacjentów cierpiących faktycznie na chorobę dwubiegunową. Najczęściej jest ona mylona przez lekarzy lub pacjentów z jednobiegunową depresją nawracającą lub epizodem depresji (60% nieprawidłowych diagnoz). Badania przeprowadzone w ciągu ostatniej dekady wskazują, że 26–65% osób leczonych z powodu dużej depresji lub depresji nawracającej można zaliczyć do „spektrum dwubiegunowego”. Choroba dwubiegunowa bywa również mylona z zaburzeniami lękowymi, schizofrenią, psychozą schizoafektywną lub uznawana za zaburzenia osobowości (zwłaszcza zaburzenia osobowości typu borderline). U około 40% pacjentów z chorobą dwubiegunową nie zostaje ona prawidłowo rozpoznana podczas pierwszego wywiadu, a postawienie właściwej diagnozy (a tym samym wdrożenie właściwego i skutecznego leczenia) w 2/3 przypadków następuje po około 10 latach. Taki stan rzeczy może wynikać z wielu czynników, wśród których należy wymienić:

  • fakt, że pacjenci cierpiący na chorobę dwubiegunową znacznie częściej szukają pomocy lekarskiej z powodu depresji niż z powodu objawów hipomaniakalnych czy maniakalnych, które często traktują jako zachowania normalne i naturalne, pozwalające na „odrobienie zaległości” po depresji,
  • częstą akceptację objawów hipomaniakalnych przez otoczenie – to, że ktoś nagle staje się bardziej rozmowny i towarzyski, chętniej opowiada dowcipy, ma dużo pomysłów (czasem bardzo zaskakujących), często dzwoni i rozmawia z innymi, zaczyna organizować imprezy i zapraszać coraz częściej znajomych na drinka, może nie wydawać się dla otoczenia niepokojące. Często taka zmiana zachowania jest interpretowana jako „zmiana na lepsze” i nikogo nie niepokoi fakt, że pojawia się ona tylko czasami a nie jest stałą cechą danej osoby
  • krótkotrwałość objawów „drugiego bieguna” – u części pacjentów, których problemy emocjonalne zaliczyć można do spektrum dwubiegunowego, objawy hipomaniakalne czy maniakalne pojawiają się tylko na kilka czy kilkanaście dni i umykają uwadze ze względu na dominację okresów depresyjnych, odczuwanych jako znacznie bardziej dotkliwe,
  • bardzo częste współwystępowanie choroby dwubiegunowej z innymi zaburzeniami psychicznymi takimi jak: zaburzenia lękowe (zwłaszcza: lęk napadowy, fobia społeczna, lęk uogólniony), (patrz też: Choroba afektywna dwubiegunowa i lęk – wzajemne powiązania), uzależnienia lub nadużywanie substancji (alkoholu, amfetaminy, kokainy, marihuany itp.), zaburzenia osobowości (zwłaszcza osobowość chwiejna emocjonalnie – w tym borderline, osobowość histrioniczna, narcystyczna czy antyspołeczna). Stan taki może spowodować, że cała uwaga pacjenta i lekarza skupia się na tym współwystępującym zaburzeniu, które może przesłaniać dwubiegunowość, zwłaszcza jeżeli nie ma ona typowego, klasycznego przebiegu spełniającego kryteria choroby dwubiegunowej typu I,
  • bardzo dużą różnorodność obrazu i przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i poszczególnych jej faz,
  • zbyt rzadkie zadawanie przez lekarzy (w tym psychiatrów) i psychologów pytań pacjentom z objawami depresyjnymi oraz innymi zaburzeniami psychicznymi, o objawy tzw. „drugiego bieguna”,
  • zmieniające się i ewoluujące kryteria oraz definicje choroby afektywnej dwubiegunowej i spektrum dwubiegunowego.

Konsekwencją problemów diagnostycznych jakie stwarza choroba dwubiegunowa jest długotrwały brak leczenia lub nieodpowiednie leczenie, co pociąga za sobą między innymi wzrost ryzyka stanów maniakalnych i mieszanych, oporności na leczenie, szybkiej zmiany faz, a także nadużywania substancji psychoaktywnych oraz zachowań samobójczych czy w ogólnym ujęciu ryzyko pogorszenia rokowania dla pacjenta.

Przedstawione powyżej dane uzasadniają potrzebę poprawy wykrywalności choroby dwubiegunowej, zarówno wśród pacjentów już leczonych z różnych powodów przez psychiatrę, psychologa czy psychoterapeutę jak i w populacji ogólnej oraz wśród pacjentów lekarzy innych niż psychiatra specjalności. Jednym ze sposobów na ułatwienie wykrywania zaburzeń dwubiegunowych jest zastosowanie specjalnych kwestionariuszy takich jak:

Należy pamiętać że powyższe kwestionariusze nie pozwalają na postawienie diagnozy, a jedynie mogą ułatwiać i skracać proces diagnostyczny. Do postawienia diagnozy choroby dwubiegunowej lub spektrum dwubiegunowego konieczne jest rzetelne badanie przeprowadzone przez lekarza (najlepiej psychiatrę) lub psychologa.

Opracował dr n. med. Marcin Siwek, na podstawie:

 

  • Siwek MDudek DRybakowski JŁojko DPawłowski TKiejna A. Kwestionariusz zaburzeń nastroju – charakterystyka i zastosowanie. Artykuł w: Psychiatria Polska. 2009 May-Jun;43(3):287-99
  • Marcin Siwek „Szczególne populacje kliniczne a zaburzenia ze spektrum dwubiegunowego” – wykład na konferencji: Medycyny Praktycznej Psychiatrii „Kontrowersje w psychiatrii”, Kraków, 2011.
dr n. med. Marcin Siwek

Specjalista psychiatra, lekarz z 15-letnim stażem pracy. Absolwent studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM. Adiunkt w Zakładzie Zaburzeń Afektywnych Katedry… »

Inne artykuły:
Przeczytaj również:
Depresja nawracająca
10 kwietnia 2012

Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) depresja (jednobiegunowa, nawracająca) należy do głównych przyczyn niesprawności i niezdolności do pracy na... »

Choroba afektywna dwubiegunowa
10 kwietnia 2012

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, inaczej zaburzenie afektywne dwubiegunowe – dawniej określane jako choroba/psychoza maniakalno-depresyjna lub cyklofrenia)... »